Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 13 Sep 2025

58. Phạm Huấn.

Phạm Huấn từng là sĩ quan trong binh chủng nhẩy dù của quân lực Việt Nam Cộng Hòa. Sau ông được chuyển qua phòng Báo Chí Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị và làm việc tại đó cho đến ngày 30 tháng 4, 1975, với cấp bậc Thiếu Tá.

Một Ngày Tại Hà Nội là cơ hội hãn hữu một phóng viên chiến tranh có dịp thực hiện. Nó ghi lại chuyến trở về Hà Nội của một người rời bỏ Hà Nội sau

khi đất nước bị chia cắt năm 1954. Hà Nội, và cả miền Bắc, như một thế giới khép kín kể từ đó.

Chiến tranh vẫn còn đang tiếp diễn. Người ta chưa thể hình dung, rồi ra nó sẽ chấm dứt như thế nào. Và điều ấy có nghĩa là không có hay chưa thể có lối về Hà Nội, lối về miền Bắc. Vì thế, khi Phạm Huấn cùng với hai sĩ quan khác của VNCH, Thiếu Tá Phạm Công Chất và Thiếu Úy Dương Phục, được tháp tùng một phái bộ Mỹ tới Hà Nội với tư cách quan sát viên, tham dự vào một cuộc trao đổi tù binh giữa Hoa Kỳ và Bắc Việt, là một sự kiện mọi người miền Nam khi ấy đều nao nức mong đợi “để xem sự thể ra sao”.

Phạm Huấn viết:

“Thật chẳng khác một giấc mơ, khi máy bay đáp xuống phi trường Gia Lâm, chúng tôi với quân phục và huy hiệu của Quân Lực VNCH trên người, bước xuống giữa một rừng sĩ quan và cán bộ Bắc Việt, mà không phải nổ súng và ngược lại, đối với tôi, một người ở trong quân ngũ 18 năm liên tiếp, một sĩ quan với huy hiệu nhẩy dù trên ngực áo, đã có quá nhiều kinh nghiệm với cộng sản, cái giây phút chúng tôi đặt chân xuống Gia Lâm là một giây phút kỳ lạ đáng ghi nhớ”.

Một ngày tại Hà Nội là những gì Phạm Huấn kể lại từ cái “giây phút đáng ghi nhớ” ấy, trong một ngày ở Hà Nội, cùng với một số hình ảnh Hà Nội ông đã chụp được trong chuyến đi này. Phạm Huấn viết tiếp:

“Ngồi trên chuyến xe di chuyển từ Gia Lâm về Hà Nội, nhìn thấy Hồ Gươm, Tháp Rùa, tôi có trong lòng một nỗi xao xuyến muốn làm ứa lệ.

Tôi biết rằng, nhìn thấy Hà Nội đây, là nhìn thấy bằng một triệu đôi mắt của những người xa Hà Nội năm nào. Tôi đang di chuyển an lành trên những đường phố Hà Nội đây, là đòi hỏi bằng xương máu của bao nhiêu bằng hữu, bao nhiêu huynh đệ, bao nhiêu người quen biết và không quen biết, đã chết và còn sống, của 17 triệu dân miền Nam yêu nước, đang trông ngóng một ngày hòa bình, thống nhất, nhưng không phải hòa bình với bất cứ giá nào. Tôi hiểu được tại sao con người có tình riêng nhưng không thể tách rời khỏi tập thể. Con đường này xưa chúng tôi hàng ngày đi qua, cắp sách đến trường. Căn nhà này, xưa, tôi đã ở. Bạn bè tôi xưa, những ai còn, ai mất? Người yêu tôi xưa, bây giờ bao tuổi, bao già? Tôi có thể gọi tên từng đứa bạn, gọi tên từng người con gái đẹp của Hà Nội khi xưa, tôi có thể chỉ đúng căn nhà họ ở, bây giờ họ còn ở đấy chăng? Ngồi trên máy bay nhìn xuống Hà Nội, Hà Nội giống như một khuôn mặt kiều diễm. Tháp Rùa chẳng khác cái nốt ruồi của thành phố! Tôi biết rằng, nếu biết được tôi nghĩ như thế, ai sẽ mỉm cười. Cái cậu con trai nhẩy chân sáo trên lối đi này khi xưa là tên vẫn còn ẩn úp trong tôi thật sao? Tôi mừng biết bao, khi nhận ra, với ba mươi năm liền nghe tiếng nổ, nhìn thấy khói, ngửi thấy mùi tử khí, tai tôi chưa điếc, mắt tôi chưa mờ, mũi tôi vẫn còn phân biệt được những mùi hương phảng phất của sương mù tháng giêng Hà Nội”.

Vâng, cho đến hôm nay, Hà Nội đã trở thành một địa điểm du lịch, bất cứ người Việt Nam nào, muốn nhìn thấy Hà Nội, muốn trở lại Hà Nội, gần như không còn có gì khó khăn nữa.

Nhưng khi cuốn sách của Phạm Huấn được xuất bản lần thứ nhất, cầm cuốn sách trong tay, nhìn những tấm hình được chụp lướt vì ngồi trong xe chạy, mọi người đều xúc động. Có những con đường người ta có thể nhận ra ngay như những con đường quanh hồ Gươm. Có những góc phố người ta biết là Hà Nội nhưng trong giây phút chưa thể gọi đúng tên. Các thiếu nữ áo cánh trắng quần đen chở nhau trên những chiếc xe đạp. Các cán bộ, bộ đội, quần áo màu xám, nón cối, cũng cắm cúi đạp xe hay ngược xuôi trên các hè đường, ai nấy hình như đều có vẻ gì đó hấp tấp, ngơ ngác chẳng muốn nhìn nhau nữa. Những chiếc ghế đá sứt mẻ không người ngồi, xe đạp, xe đạp, xe đạp … và những khu phố vắng tanh, những chiếc cột đèn cũ kỹ tự năm nào với các thanh sắt mỏng đan chéo đen sẫm đứng sừng sững, tựa những nỗi buồn hiện nguyên hình, câm nín. Mỗi tấm hình trong cuốn sách đã được Phạm Huấn dùng một câu thơ, một lời ca, rút ra từ một bản nhạc nào đó làm chú thích. Đọc những chú thích ấy, cùng với những hình người ta tưởng chừng như, chúng chìm sâu, khua động những ảnh nhìn thấy lại, đối với những người từng sống ở Hà Nội, tầng trí nhớ.

Chưa bao giờ người ta cảm nhận được cái vẻ đẹp của một thành phố tan lẫn với thi ca và âm nhạc một cách cụ thể đến thế, cùng một lúc, người ta tưởng chừng như nỗi buồn trong lòng sa xuống tận cõi chết.

Trước khi mất, Thanh Nam đề bạt cho cuốn sách của Phạm Huấn được tái bản ở hải ngoại bằng những dòng sau:

“Đọc hết những bài viết, ngắm đi ngắm lại bức bản đồ Hà Nội in năm 1951, rồi coi đến những người, những cảnh Hà Nội vào thời 1973, qua gần 100 bức ảnh mà tác giả đã khéo léo thu nhận được vào ống kính; tôi thật tình xúc động khi nhớ lại ngày mình rời xa thành phố này vào năm 1953, cách đây vừa đúng 30 năm, nhớ lại những giấc mơ trở về Hà Nội của mình: Chắc chắn trong buổi trùng phùng cũng có nỗi xúc động ứa lệ như Phạm Huấn nói”.

Ấn bản Một Ngày tại Hà Nội ở hải ngoại lần này được đóng bìa cứng, lớp bìa mỏng bọc ngoài là một tác phẩm của Nguyễn Cao Đàm chụp hình đền Ngọc Sơn và cầu Thê Húc. Hình đen trắng, trông mờ mờ như được chụp trong một buổi sáng hay buổi chiều sương mù. Trước khi rời Hà Nội nhà

Nguyễn Cao Đàm ở ngay bên bờ hồ. Có thể nói bức hình đó đã được ông vừa chụp qua cảnh thực vừa chụp qua tâm tưởng.

Có lẽ đến hơn phân nửa tác giả được Phạm Huấn trích dẫn trong cuốn sách nay không còn nữa. Vũ Hoàng Chương, Vũ Bằng, Đinh Hùng, Mai Thảo, Vũ Thành, Nguyễn Mạnh Côn, Nguyễn Cao Đàm, Thanh Nam … người chết trong nước, trong tù, người mất ở hải ngoại.

Tất cả không ai được nhìn thấy lại Hà Nội. Phạm Huấn là người thứ nhất trong số mhững người xa Hà Nội, được nhìn thấy lại Hà Nội sau hai chục năm xa cách, thì ngay sau cái ngày từ Hà Nội về ấy, lại nói rằng, nếu Hà Nội như vậy, ông sẽ không bao giờ trở lại nữa. Lời nguyện ấy, ông còn giữ đến bây giờ. Những người quen biết Phạm Huấn trước đây đều rất buồn khi thấy ông hiện ở trong tình trạng bệnh tật trầm trọng. Ông gần như bị suy sụp hoàn toàn, ngay cả đi lại cũng phải có người dìu đỡ. Ông vừa mắc chứng parkinson vừa bị alzheimer.

Ông đã qua đời tại San Jose tháng 10, 2005.