Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 3 Sep 2025

38. Nguyên Sa.

Báo chí Việt Nam nhiều nơi ở hải ngoại, vừa ra những số đặc biệt để tưởng nhớ Nguyên Sa, nhân ngày giỗ lần thứ ba của ông. Các bài viết nhắc lại những kỷ niệm, những ngày cuối cùng của Nguyên Sa. Đọc những bài báo ấy, đọc bộ sách ‘Nguyên Sa, Tác Giả, Tác Phẩm’ của nhiều người viết để biết ảnh hưởng của Nguyên Sa đối với ngay các bạn bè, học trò và những thế hệ sau rộng lớn thế nào. Thơ của ông, cách thế sống của ông, đều có một vẻ gì đó thuyết phục đối với những người quen biết ông. Ngay từ những bài thơ đầu tiên cho phổ biến, ông đã khẳng định sự thuyết phục này:

Hôm nay Nga buồn như một con chó ốm

Như con mèo ngái ngủ trên cánh tay anh

Đôi mắt cá ươn như sắp sửa se mình

Để anh giận sao chẳng là nước biển

Tại sao Nga ơi, tại sao

Đôi mắt em nghẹn như sát từng lần vỏ hến

Những bước chân không đều

Như chiếc thước kẻ ai làm cong

Ai dám để ở ngoài mưa, ngoài nắng

Nguyên Sa không viết tuyên ngôn thơ. Những câu thơ ấy của Nguyên Sa tự nó là một tuyên ngôn. Tình cảm, ngôn ngữ, hình ảnh tràn ra trong bài thơ như một mạch nguồn đã bị ứ đọng từ lâu vừa được giải thoát. Tuổi trẻ nhận ra ngay rằng tình yêu của mình đã có một thực phẩm mới. Người ta không phải yêu lại cái cách thế yêu của Xuân Diệu nữa:

Tôi đã gặp em từ bao giờ

Kể từ nguyệt bạch xuống đêm khuya

Kể từ gió thổi trong vừng tóc

Hay lúc thu về cánh nhạn kia

Có phải em mang trên áo bay

Hai phần gió thổi một phần mây

Hay là em gói mây trong áo

Rồi thở cho làn áo trắng bay …

Nguyên Sa đã mở một thế giới mới cho tình yêu. Cái thế giới ấy gần gụi với mọi người, ở trong tầm tay của mọi người. Nó chính là người yêu của bạn.

Những gì thi sĩ nhìn thấy, cái đẹp, cái đáng yêu, đều có nơi người yêu của ta.

Gặp một bữa anh đã mừng một bữa

Gặp hai hôm thành nhị hỉ của tâm hồn

Đó không phải là điều chỉ thi sĩ mới làm được. Chúng ta đều làm được.

Hãy dựa tóc vào vai cho thuyền ghé bến

Hãy nhìn nhau mà sưởi ấm trời mưa

Hãy gửi cho nhau từng hơi thở mùa thu

Có gió và nắng vàng rất nhẹ

Và hãy nói năng những lời vô nghĩa

Hãy cười bằng mắt ngủ bằng vai

Hãy để môi rót rượu vào môi

Hãy cầm tay bằng ngón tay bấn loạn

Không, không có gì lạ trong cái thế giới tình gọi là mới Nguyên Sa mở ra. Cũng không phải ông làm mới lại những gì đã cũ. Ông chỉ cho chúng ta nhìn lại những cái có sẵn quanh mình. Rồi sự hiện hữu như một khám phá tự nó trở thành cái mới.

Nhưng không phải Nguyên Sa chỉ làm thơ tình. Thơ ông chạm tới nhiều ngõ ngách sâu thẳm khác của đời sống, của ước mơ, của tâm hồn con người.

Năm ngón tay

Trên bàn tay năm ngón

Có ngón dài ngón ngắn

Có ngón chỉ đường đi

Có ngón tay đeo nhẫn

Ngón tay thử coóc-sê

Ngón tay cài khuy áo

Em còn ngón nào

Để giữ lấy tay anh …

Diễn đã chết, Diễn đã chết

Chúng tôi nhẩy múa reo hò

[ … ] Thế là nó thoát, thế là nó thoát

Cuồng lưu dằn vặt đã trôi qua

Khỏi phải nghĩ, khỏi lo âu, sợ hãi

Sự thật có phải bao giờ cũng tối như đêm

Tình ái có phải suốt đời là canh bạc

Lịch sử, rút lại, có phải là thằng mù sờ soạng …

Cắt cho ta, hãy cắt cho ta .

Cắt cho ta sợi dài

Cắt cho ta sợi ngắn

Cắt cái sợi ăn gian

Sợi xích chiến xa, sợi giây thòng lọng

Sợi hưu chiến mỏng manh,

sợi hận thù buộc chặt

Sợi Hà Nội khóc trong mưa

Sợi Sài Gòn buồn trong nắng

Sợi rỗng như khẩu hiệu

Sợi nhọn như lưỡi lê

Sợi nhố nhăng như cuộc đời

Sợi ngu si như lịch sử …

Có những người khi mất đi, cho ta cảm tưởng quanh mình, dường có những ngọn đèn nào đó tắt theo, và ta mất đi thêm một chút ánh sáng. Cái chết của Nguyên Sa cũng có ý nghĩa như vậy. Ông nhìn đâu cũng thấy thơ, thấy cái đẹp. Những câu thơ đau đớn nhất của ông cũng thấm đẫm chất mật của thơ.

Thơ xuôi Việt Nam có nhiều người làm. Nhưng cũng chính Nguyên Sa là người làm cho thơ xuôi được chấp nhận.

Tuấn Ngọc

Sĩ Phú