Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 30 Aug 2025

31. Lưu Trọng Lư

Trong những ngày gần đây, độc giả ở trong cũng như ngoài nước, đã được đọc nhiều hồi ký của các nhân vật tên tuổi, nhiều tác phẩm của các nhà văn, nhà thơ được xuất bản toàn tập. Hiện tượng có vẻ như là, một giai đoạn lich sử sắp qua hẳn, và một lớp người đã nghĩ đến việc tính sổ đời mình. Thường thường người ta đọc hồi ký để mong biết một số sự thật. Những sự thật liên quan tới cá nhân người viết, đến những tác phẩm của người ấy và đến cả lich sử nữa. Bởi vì, nếu đã được coi là các tác giả, các nhân vật chính trị, thì hiển nhiên, những người ấy phải ảnh hưởng tới đời sống và cả lịch sử nữa Đọc hồi ký của một nhân vật đã từng giữ một vai trò nào đó trong chính quyền thời kỳ chiến tranh vừa qua chẳng hạn, hiển nhiên người ta muốn được người viết hé mở cho biết ít nhiều những gì xẩy ra trong hậu trường chính trị, những nhân vật nào đó hay chính tác giả đã làm gì, đã ứng phó với hoàn cảnh như thế nào, đã phạm phải những sai lầm nào, hoặc giả nghĩ đúng, làm đúng nhừng không xoay nổi vận thế, vì lý do này hay khác, dẫn đến chỗ mất nước. Nếu hồi ký là của một nhà văn, nhà thơ, nghệ sĩ hay trí thức nổi tiếng, người ta cũng muốn biết người ấy đã thành đạt, thất bại, hay trôi giạt thế nào trong những biến cố của lịch sử, hoặc giả, người ấy nhìn quãng đời vừa qua như thế nào, và cái nhìn ấy có giúp cho người ta hiểu rõ thêm số phận đen tối của mình và của cả dân tộc trong cùng hoàn cảnh chăng?

Suy nghĩ như vậy, nhưng ai cũng biết rằng, nội dung của các cuốn sách hoàn toàn tùy thuộc ý định và lương tâm của các tác giả. Người ta viết cuốn sách với mục đích gì? Liệu người viết có thành thật chăng?

Và nhất là, làm thế nào người ta có thể kiểm chứng những điều người viết viết ra là sự thực hay bịa đặt? Dư luận chung cho rằng, đọc các cuốn hồi ký xuất bản trong mấy chục năm qua, hình như người ta đã biết được những điều không muốn biết nhiều hơn những điều muốn biết.

Lưu Trọng Lư là một trong những nhà thơ nổi tiếng nhất của chúng ta thời tiền chiến. Ông tham gia kháng chiến từ thời chống Pháp và cho tới hiện tại vẫn sống ở Việt Nam. Lưu Trọng Lư vừa cho xuất bản tập hồi ký của ông lấy tên là Nửa Đêm Sực Tỉnh.

Sách do nhà xuất bản Văn Nghệ Thành Phố Hồ Chí Minh ấn hành. Cầm cuốn sách trong tay, người đọc nào hẳn cũng muốn biết, trong dòng cuồng lưu của lịch sử hơn nửa thế kỷ qua, ông đã sống như thế nào? Các cuộc gặp gỡ của ông với các văn nghệ sĩ bằng hữu, quen biết ra sao? Họ cũng như ông làm việc thế nào? Ông đóng vai trò gì trong guồng máy của Đảng?

Tập hồi ký của Lưu Trọng Lư được mở đầu bằng bốn câu thơ của ông:

Em đâu rồi? Tìm em nỏ thấy

Bên cây chợt rộn tiếng em đàn

Ô hay nửa giấc! Đêm sực tỉnh

Nhớ buổi trăng lên, bóng xích gần …

Trong trên ba trăm trang giấy chữ nhỏ, Lưu Trọng Lư đã kể lại từ những ngày thơ ấu của mình ở Huế đến những ngày ra Hà Nội học, trở về Thanh Hóa dạy học, lấy vợ, vợ chết, vác ba lô theo kháng chiến … Nhiều nhân vật đã được nhắc tới trong cuốn sách: Nhất Linh, Khái Hưng, Nguyễn Tuân, Xuân Diệu, Vũ Hoàng Chương, Thái Can, Phạm Hầu, Thế Lữ, Vũ Trọng Phụng, Lan Khai, Trương Tửu, Huy Cận, Hoài Thanh v.v … Nhưng đó chỉ là những khuôn mặt được kể lại trong các cuộc gặp gỡ tại các tiệm hút, nhà hát cô đầu, các bữa rượu, ít liên quan tới công việc.

Một cách ngắn gọn Nửa Đêm Chợt Tỉnh chỉ là một cuộc hồi tưởng các chuyện tình xẩy ra trong đời Lưu Trọng Lư. Về chủ nghĩa cộng sản, Lưu Trọng Lư viết trong trang 49 như sau:

“Tôi chưa bao giờ đọc một quyển sách, một trang sách nào của các ngài thủy tổ cộng sản cả. Ông Mao Trạch Đông tôi còn tưởng là một ông quân phiệt như kiểu Phùng Ngọc Tường, Trương Trác Lâm v.v … mà tôi được đọc trên báo Thực Nghiệp hay Trung Bắc Tân Văn”

Về thơ của mình Lưu Trọng Lư cho biết:

“Trong đời, có được một câu thơ nào, hình như đều do cuộc đời gợi ý cho”.

Mấy câu thơ nổi tiếng của ông:

Ai bảo em là giai nhân

Cho đời anh đau khổ

Ai bảo em ngồi bên cửa sổ

Cho vương vấn nợ thi nhân

Lưu Trọng Lư cho biết, ông đã viết cho một người con gái tên Cúc từ Huế ra Hà Nội học. Cửa sổ phòng trọ của hai người đối diện nhau. Người con gái ấy chính là điêu khắc gia Điềm Phùng Thị nổi tiếng sau này.

Nhưng ba phần tư cuốn sách Lưu Trọng Lư đã dành để nói về nhân vật nữ tên Mừng, người vợ thứ hai của ông, sau khi người vợ thứ nhất của ông mất. Chúng ta có hai thi sĩ viết hồi ký bằng thứ văn nửa văn nửa thơ là Vũ Hoàng Chương và Lưu Trọng Lư. Lưu Trọng Lư nói rằng thơ ông do cuộc đời cho. Sự thực có lẽ phải nói ông khoác thơ lên cuộc đời, chính xác hơn, ông khoác thơ lên tất cả những người đàn bà ông gặp, ông yêu.

Trang 143 Lưu Trọng Lư viết về cái đêm hạnh phúc của ông như sau:

“Đêm đó là đêm 19/1/1944 cái đêm mà tôi gọi là đêm động phòng của chúng tôi. Của hai con người yêu nhau mà chẳng bao giờ biết những ‘lễ hỏi’, ‘lễ cưới’ ở trên đời. Đêm ấy, gió cứ thổi. Thuyền cứ trôi. Chúng tôi. Chúng tôi không cần biết thuyền ngược lên Tuần hay xuôi tới cửa Thuận. Nếu tình yêu có đỉnh cao, thì đây là đêm thiên thai của chúng tôi”.

Vâng, đọc hồi ký của Lưu Trọng Lư là chỉ để nghe ông kể về những chuyện tình tương tự của ông. Tại sao chúng ta lại chờ đợi ở ông những chuyện khác? Và tại sao ông lại phải kể những chuyện khác nếu ông không thích nhỉ?