Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 14 Aug 2025

8. Sĩ Phú

Theo dõi sinh hoạt âm nhạc của chúng ta hẳn ai cũng nhận thấy điều này: Chúng ta có nhiều nữ ca sĩ hơn nam ca sĩ. Có phải vì giọng nữ, tự thân, đã gần với tiếng chim hót, nên dễ hát hay? Hoặc còn nhiều lý do khác? Thực tế, giọng nam của chúng ta có vẻ hiếm. Sĩ Phú là một trong những giọng nam hiếm hoi ấy. Hát nhiều, nổi tiếng, chưa chắc đã là ca sĩ. Bởi vì, một ca sĩ xứng danh, ngoài cái giọng “trời cho” còn cần phải có một trình độ hiểu biết nào đó và một cá tính mạnh mẽ nữa. Cả hai điều này sẽ hiện rõ trong giọng hát. Trình độ hiểu biết làm nên mức “khả tín” của tiếng hát.

Và cá tính làm nên cái riêng biệt của từng người. Sĩ Phú hội đủ những điều kiện ấy. Sĩ Phú có giọng trầm, ấm và nhất là dầy. Một nữ thính giả, xưa, ở Sài Gòn, đã viết thư cho chương trình “Nhạc Chủ Đề” bảo rằng: “Đêm nằm ôm chiếc radio trên ngực, nghe Sĩ Phú hát, như được đắp chăn bông”. Như thế, người ta không biết nàng đã nghe bằng tai hay bằng tim. Nhưng, với tư cách là một ca sĩ, đọc những dòng chữ như thế, hẳn là điều thích thú. Một nhạc sĩ cũng nói, ông thích nghe Sĩ Phú hát những bài như “Cô Láng Giềng” của Hoàng Quý, “Cô Hàng Cà Phê” của Canh Thân hay “Cô Lái Đò” thơ Nguyễn Bính, nhạc của Nguyễn Đình Phúc, những bài hát có ‘truyện’ để kể.

Cái chất thủ thỉ của giọng hát Sĩ Phú thích hợp với những “truyện ca” bình thường như thế. Có những tiếng hát, người nghe không thể đoán ra một

chút gì về đời sống tình cảm thật của người hát, ở ngoài đời, như thế nào.

Tiếng hát Sĩ Phú cho người ta cảm tưởng nó hệ lụy với đời sống của người hát, lúc vui cũng như khi buồn. Dĩ nhiên đó chỉ là những sự dò đoán hay cảm tưởng người ta có khi nghe Sĩ Phú hát, có thể không ăn nhập gì với sự thật.

. Nhưng chính cái cảm tưởng ấy, làm cho tiếng hát của Sĩ Phú gần gụi với người nghe hơn, làm nên cái chất “khả tín”, nghĩa là có thể tin được rằng, người hát hiểu bài hát, và cái tình của người hát là có thật. Kỹ thuật không phải là ưu điểm của giọng hát Sĩ Phú. Người ta có thể thấy rõ điếu đó ở những nốt cao và trong tiếng ngân phải kéo dài của Sĩ Phú. Bù lại, ở những nốt trầm, tiếng hát Sĩ Phú có đủ sức nặng và độ truyền cảm mạnh. Có những câu hát, qua giọng Sĩ Phú, lọt vào tâm thức của người nghe và ở lại mãi. Ca nhạc của chúng ta, cho đến hiện tại, vẫn còn là một nghề phiêu lưu. Ca sĩ còn có những người sống được nhờ đi hát. Nhạc sĩ sáng tác thì khó khăn hơn nhiều. Ảnh hưởng qua lại, các ca sĩ chưa thể có những nhạc sĩ viết bài riêng cho mình. Các nhạc sĩ làm việc tùy hứng nhiều hơn là coi công

việc sáng tác như một nghề nghiệp hẳn hoi. Trong cái cuộc chơi ấy, người ta phải hát chung bài, hát vì thấy hay hoặc cho rằng hợp với giọng của mình, hát theo yêu cầu của các nhà sản xuất băng hay đĩa nhạc …

Biến một bài hát nhiều người hát, thành một bài hát tựa hồ đã được viết cho riêng mình, không phải chuyện dễ. Không biết có bao nhiêu người nghe cho rằng Sĩ Phú đã làm được cái việc khó khăn ấy. Có điều, quả thật có một số

bài hát, khi đã nghe Sĩ Phú hát rồi, thì dù có nghe ai khác hát, người ta vẫn nhớ tới Sĩ Phú.

“Cô Hàng Cà Phê” của Canh Thân là một thí dụ. Nói tới nghệ thuật là nói tới tác phẩm. Một nhạc sĩ viết một bài hát, một thi sĩ làm một bài thơ, một họa sĩ vẽ một bức tranh, hay, dở, xấu, đẹp cũng vẫn là tác phẩm của riêng mình. Thế đâu là tác phẩm của một ca sĩ? Một ca sĩ trình bày một bài hát hay tới đâu chăng nữa hình như cũng không thể tách rời tác giả ra khỏi bài hát. Như thế có vinh quang cũng chỉ vinh quang một nửa. Cộng chung tất cả những gì mình đã hát gọi là tác phẩm ư? Có vẻ như cũng không còn cách nào khác. Thế nhưng hoàn cảnh như nước ta, chiến tranh rồi chia xé triền miên, cái mất lắm khi nhiều hơn cái còn. Vậy, phải làm sao đây? Trước khi mất Sĩ Phú có sưu tầm một số bài đã hát đây  đó để làm thành CD.

Nhưng kỹ thuật thu thanh không đồng đều, phần khác, những bài đã hát từ mấy mươi năm trước bây giờ tìm đâu ra? Rất có thể đó lại là những bài hay nhất vì đã được hát vào cái thời trẻ trung, sung sức nhất của mình. Thật là một sự thiệt thòi lớn. Và đáng buồn nữa. Cả một đời người, rút cục chỉ còn lại một tác phẩm thiếu sót như vậy sao?

Sĩ Phú

Sĩ Phú