Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 10 Aug 2025

Phần 2: Ca sĩ Việt Nam

1. Anh Ngọc.

Đã có một thời tiếng hát Anh Ngọc gắn liền với nền tân nhạc của chúng ta tại miền Nam. Nam ca sĩ của chúng ta, từ trước tới giờ, không thiếu. Nhưng giọng hát lịch sự nhất, phải nói là giọng của Anh Ngọc. Còn người ta có thích hay không lại là chuyện khác. Trình bày một bài hát bao giờ Anh Ngọc cũng giữ được một chừng mực nhất định. Ông không thêm, bớt một chút luyến láy, không cố làm cho tiếng hát có vẻ tình cảm, bằng cách làm vỡ hay làm nhòe tiếng hát, như một số ca sĩ khi ấy và ngay cả bây giờ nữa, vẫn thường làm, một hình thức mà họ cho là có sức diễn tả. Thực ra thì việc ấy chỉ chứng tỏ có một điều: người hát không nắm vững bài hát. Bởi vì, thiếu hay thừa diễn xuất, đều dở như nhau. Anh Ngọc đã tránh được tất cả những khuyết điểm đó. Có lẽ Anh Ngọc là ca sĩ có tuổi đời và tuổi nghề cao nhất của chúng ta hiện nay, ở hải ngoại. Nhớ lại cái thời, mỗi khi, các đài phát thanh Huế, Pháp Á hay Sài Gòn, cho phát một chương trình ca nhạc, thì đối  với một số thính giả, đó thực sự là một niềm vui và người ta sẽ không bỏ qua.

Vào thời ấy, Hà Nội và Sài Gòn là cả một khoảng cách mênh mông. Thế nhưng những người yêu nhạc vẫn biết rằng, ở Hà Nội có Ngọc Bảo và ở Sài Gòn có Anh Ngọc. Người ta chờ nghe Ngọc Bảo hát. Và, người ta cũng chờ nghe Anh Ngọc hát. Anh Ngọc hiện cũng đang có mặt giữa chúng ta. Ông

vẫn hát và vẫn giữ được sự vững chãi, điêu luyện, có cá tính mạnh mẽ.

Nhưng liệu giọng hát ấy có còn thích hợp để hát những tình ca cũ, tự nó đã tắt bớt đi ngọn lửa đam mê, hay những tình khúc mới, nẩy sinh từ cái cung cách sống, cái cung cách người ta yêu nhau đã khác xa với cái thời của những bản tình ca cũ?

Và sau cùng, những người hai mươi tuổi, ba mươi tuổi hôm nay, nghĩ thế nào về giọng hát Anh Ngọc khi ông hát về tình yêu của họ?

Có người cho rằng giọng hát Anh Ngọc hơi lạnh. Cái lạnh năm nào hình như đã lạnh thêm một độ nữa, vì tuổi tác, vì những tang thương biến đổi chung quanh. Nếu chúng ta chia tình ca làm ba loại: trước tình, trong tình và sau tình, thì theo phần lớn các thính giả, giọng hát Anh Ngọc thích hợp để hát loại nhạc thứ ba. Quả thật nghe Anh Ngọc hát những bài như Người Đi Qua Đời Tôi của Phạm Đình Chương hay Nha Trang Ngày Về của Phạm Duy, người ta sẽ thấy cái chất lạnh của giọng hát Anh Ngọc, sự nghiêm chỉnh trong cách hát của ông, làm cho cái đau, cái buồn, sự xa cách, trở nên thật hơn.

Ngày ấy, mỗi khi nhắc tới Anh Ngọc, người ta thường kèm thêm hai tiếng tài tử: tài tử Anh Ngọc. Danh xưng ấy thật xứng với Anh Ngọc cho đến tận hiện tại. Hình như Anh Ngọc không già đi, kể cả trong phong thái lẫn nghề nghiệp. Lúc nào, và trong hoàn cảnh nào, Anh Ngọc cũng vẫn giữ được cái dáng dấp tài tử của mình: chải chuốt, lịch thiệp, hơi kiểu cách. Tất cả những đặc điểm này người nghe đều có thể thấy được qua tiếng hát, qua cách hát của Anh Ngọc. Thường chúng ta chỉ có những người làm nghề ca hát, chứ có rất ít ca sĩ nhà nghề, hiểu theo nghĩa, người hát đặt công việc ca hát ngang với định mệnh của mình. Anh Ngọc, cho đến giờ phút này vẫn còn hát thì, ca hát chính là định mệnh của ông rồi còn gì?

Có cái gì bền vững mãi? Nhưng có sao đâu, trong giới hạn của mình, có lẽ mỗi người chỉ cần trả lời cái câu hỏi mà Vũ Hoàng Chương đã nêu ra với chính mình ngày nào: ‘Ta đã làm chi đời ta?’

Trong ý nghĩa đó, chúng tôi nghĩ, các khán giả đến dự đêm trình diễn của Anh Ngọc mới đây, chật ních nhà hàng Majestic, không phải chỉ để có dịp nghe lại một tiếng hát mình yêu thích, mà còn là cách các khán giả bầy tỏ lòng biết ơn đối với một người, có thể nói, đã dâng hiến cả cuộc đời mình cho nghiệp ca hát, để làm đẹp thêm cuộc sống vậy. Cũng nhân dịp này, Anh Ngọc đã cho phát hành một CD mới nhất của mình, mang tên Một Đời Tôi Hát gồm một số ca khúc của các tác giả quen thuộc: Đoàn Chuẩn – Từ Linh,

Lâm Tuyền, Lê Trọng Nguyễn, Ngô Thụy Miên, Trịnh Công Sơn, Phạm Trọng, Thanh Trang … với phần hòa âm hoàn toàn mới của Thomas Ngô.

Nói hoàn toàn mới vì đây là những hòa âm Thomas Ngô soạn riêng cho đĩa hát theo yêu cầu của Anh Ngọc. Bởi vì đây là CD hát trực tiếp, hát bằng chính giọng thật của mình ở cái tuổi tám mươi, chứ không phải là những bài hát đã được thu thanh ngày xưa, trước đây, bây giờ dung khoa học kỹ thuật tách tiếng hát ra, lồng vào hòa âm mới. Cũng phải nói rõ như vậy, bởi vì, rất nhiều người, những người có cảm tình với tiếng hát Anh Ngọc tỏ ý thắc mắc, không biết ở vào cái tuổi ấy, Anh Ngọc còn hơi để hát không?

Người ta lo sợ [vâng, phải nói là lo sợ] ông sẽ làm hỏng những kỷ niệm tốt đẹp người ta đã có về tiếng hát của ông trong suốt hơn một nửa thế kỷ qua.

Nỗi lo âu ấy phản ánh sự trang trọng, cái tình yêu họ đã dành cho Anh Ngọc, dành cho tiếng hát của ông. Trong cùng tuần lễ, độc giả của báo Người Việt cũng đã được đọc một bài của nhà nghiên cứu âm nhạc người Mỹ Jason Jibbs, viết về Anh Ngọc.

Là một nhà nghiên cứu, phê bình âm nhạc, những phân tích rành rẽ của ông về cách trình tấu của từng nhạc cụ trong các ban nhạc Việt Nam, sự thay đổi hòa âm cùng một ca khúc trong những lần ghi âm khác nhau của nhạc trưởng Hoàng Trọng chẳng hạn, không làm chúng ta ngạc nhiên. Nhưng sự phân tích của Jason Jibbs về tiếng hát Anh Ngọc, về cách phát âm của Anh Ngọc trong từng câu hát, ý nghĩa của từng ca từ, những hình ảnh, trạng huống tiếng hát tạo ra trong lòng, trong tưởng tượng của người nghe, thì chúng ta có cảm tưởng ông là một người Việt Nam đích thực. Jibbs đã vẽ ra, đã gợi lại, gần đúng, gần hết những gì chúng ta nhìn thấy, cảm nhận, khi nghe Anh Ngọc hát.

Xin trích dẫn sau đây vài nhận xét của Lason Jibbs khi nghe Anh Ngọc hát Lá Đổ Muôn Chiều của Đoàn Chuẩn và Từ Linh [thâu thanh lần thứ hai, cách hòa âm thứ hai, ban nhạc Hoàng Trọng]. “Cách thể hiện bài ‘Lá Đổ Muôn Chiều’ lần đó có phong thái ung dung thoải mái hơn, theo thể loại nhạc ‘blues’, nghe cứ như có quyện khói thuốc, và đảm nhiệm tiết điệu thì đã có cả một dàn nhạc gồm guitare, contre-basse, piano, trống, kèm theo saxophone và trompette. Có điều là tuy nhạc đệm có phần đậm nét hơn, nhưng nhịp điệu thì lại chậm rãi hơn. Đến cái câu:  Có những đêm về sáng Anh Ngọc hát chữ ‘có’ với làn ngân kiểu như [bên Mỹ này] người ta hát nhạc Blues. Câu hát bắt đầu bằng ‘Ngày mai người em nhỏ bé … ‘ thì lại được cắt ra làm 3 đoạn tách biệt với nhau, tạo nên một tác dụng mâu thuẫn giữa một đằng là một cái gì đó rất chua xót, nhưng một đằng thì lại là sự dửng dưng. Trong cách Anh Ngọc hát câu ‘Đời sao buồn chi mấy cố nhân ơi’, có cái gì đó vừa mệt mỏi, mà lại cũng vừa dạn dày.  Cách thể hiện câu hát như thế, đối với tôi, nghe như thểngười trong câu hát đã phải trải qua những chặng xúc cảm đến độ bắt đầu cảm nghiệm được sự đổ vỡ trọn vẹn, nhưng rồi lại khởi sự đứng lên và tiếp tục với cuộc sống của mình”.

Như thế chúng ta còn điều gì nói thêm với Jason Jibbs về tiếng hát Anh Ngọc, về Đoàn Chuẩn – Từ Linh? Đó là những bài hát đã bị cấm phổ biến, giọng hát bị cấm hát ở Việt Nam một thời.

Vì lý do gì ư?

Điều đó cũng không thể giải thích được, giải thích hết, như bây giờ, nó đã được cho hát lại, [vì sao được cho hát lại?] Đoàn Chuẩn – Từ Linh đều đã chết, nhưng thôi tiếc mà chi, đó lời ca của một bản nhạc, cũng là câu nói của Đoàn Chuẩn trước khi ông qua đời, với một nhà báo, khi người này nhắc lại cái thời kỳ toàn bộ ca khúc của Đoàn Chuẩn – Từ Linh bị cấm, còn Anh Ngọc đang lưu lạc tại nơi góc biển chân trời này và tiếp tục hát …

Đã bao giờ chúng ta lắng nghe Anh Ngọc [hay một ca sĩ nào khác của chúng ta] như một người ngoại quốc đã nghe và đã nghe ra, chăng? Nếu có, và quả thật trong lòng chúng ta có nhiều cảm tình tốt đẹp với các nghệ sĩ ấy, chúng ta đã làm gì để bầy tỏ điều đó?

Không có gì bền vững mãi. Đó là một định luật của thiên nhiên. Cái đẹp của một đóa hoa, cái mong manh của một giọng hát, hiển nhiên càng phải chịu ảnh hưởng của định luật ấy một cách gắt gao hơn nữa.

Một đời ca hát như Anh Ngọc chắc chắn hiểu rõ điều ấy hơn ai hết. Ông vốn được coi là ca sĩ có ý thức nhất về nghề nghiệp của chúng ta. Nhưng có gì nghiêm trọng đâu cơ chứ? Đối với Anh Ngọc có thể đó chỉ là một công việc bình thường hàng ngày. Một cuộc chơi. Và đã coi là cuộc chơi thì cũng có thể nói như Thánh Thán: Chơi nữa cũng là một cách chơi, Không chơi nữa cũng là một cách chơi. Không chơi nữa cũng không bỏ hẳn lại cũng là một cách chơi.

Trong tiếng hát Anh Ngọc có một phần quá khứ của chúng ta. Vui. Buồn. Đau khổ. Hạnh phúc. Những năm tháng không nhìn thấy mặt nhàu, không được nghe thấy tiếng nhau chứ đừng nói là nghe thấy tiếng hát.

Thảng hoặc, thỉnh thoảng có nghe thấy vài tiếng hát còn sót trong mấy cuốn băng hay đĩa cũ được cất dấu, nghe lén,  nghe trên sóng của một đài phát thanh ngoài nước phát về,người hát vẫn còn quanh quẩn đâu đó trong thành phố hay đã đi mất tận phương trời nào, cũng chẳng khác những tiếng vọng từ cõi chết. Vậy mà lại có dịp gặp lai được nhau, nghe nhau hát, không đủ để chúng ta tạ ơn nhau, tạ ơn đời ư?

Anh Ngọc

Anh Ngọc