Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 7 Aug 2025

106. Võ Đức Thu

Võ Đức Thu cùng với Trần Văn Lý, Trần Văn Nhơn là những nhạc sĩ danh tiếng ở miền Nam trước 1954 và cũng là những người đã góp công làm nên thời huy hoàng của tân nhạc Việt Nam thời bấy giờ. Mưa Đêm Thu của Võ Đức Thu, Sài Gòn Xa Hoa của Trần Văn Nhơn và Mẹ Ơi! của Trần Văn Lý, không phải chỉ là những bài hát hay mà còn đánh dấu một giai đoạn lịch sử của chúng ta nữa.

Đó là những ngày đất nước chìm ngập trong chiến tranh, nhưng “Sài Gòn rất may, cửa nhà chẳng xiêu đổ tàn nát, bao phố phường vẫn như hồi thái bình”. Còn Hà Nội thì “khắp chốn nay điêu tàn, nhà xiêu đổ một cảnh nát tan” và “Tôi đứng im lặng nhìn, nhìn tháp cũ bóng soi hồ Gươm. Tháp kia sao lạnh lùng như dấu muôn e thẹn căm hờn”. Mẹ Ơi! của Trần Văn Lý có những câu:

Nước mắt ướt thấm cách biệt mẹ hiền

Người mà lòng này đầy thương mến nhiều

Đứng trước quốc biến phải đành lìa xa …

 Chiến tranh tàn khốc nhưng đôi khi bom đạn cũng bỏ sót một vài nơi song nước mắt của các cuộc chia lìa thì hình như chan hòa khắp chốn. Mưa Đêm Thu của Võ Đức Thu không nói gì tới chiến tranh, nhưng nó chính là bức tranh ảm đạm của những ngày tháng u buồn đó.

Mưa đêm thu

Trời lạnh lẽo gió thu vi vu

Kìa nhạn kêu dưới trời mù mù

Biết bay về đâu

Đám mây xa mờ

Ta gửi tâm hồn theo gió

Cách xa quê vời

Ta những mong mỏi chờ mong

Những ngày đầu tiên nghe ca khúc này, người Hà Nội cho rằng, hình như Hà Nội và Sài Gòn có cùng một thời tiết. Chỉ sau 54, vào Sài Gòn, người ta mới biết không phải như vậy.

Mùa thu Sài Gòn khác mùa thu Hà Nội.

Cái giống nhau người ta cảm nhận được trong ca khúc của Võ Đức Thu chỉ vì đêm Việt Nam ở nơi nào cũng giống nhau: quá buồn!

Người Hà Nội được làm quen với Võ Đức Thu khi ông cùng với Phạm Duy, Ban Hợp Ca Thăng Long, Trần Văn Trạch ra Hà Nội trình diễn trong đoàn Gió Nam. Đó có lẽ cũng là lần đầu tiên người Hà Nội được nghe một bản nhạc thuần tuý, sáng tác theo phong cách cổ điển Tây phương của một nhạc sĩ Việt Nam, do chính tác giả độc tấu dương cầm. Đó cũng là những ngày cả Hà Nội ngây ngất với giọng hát Thái Thanh và bài Tống Biệt, thơ Tản Đà do Võ Đức Thu phổ nhạc, ngây ngất với Ngựa Phi Đường Xa của Lê Yên và nghệ thuật hợp ca của ban Thăng Long và ngây ngất với Trần Văn Trạch tự đàn dương cầm và hát Dạ Khúc của Nguyễn Mỹ Ca.

Tống Biệt là một thành công lớn của Võ Đức Thu, có thể coi như mẫu mực của nghệ thuật phổ nhạc thơ. Bài thơ Tống Biệt có cái không khí cổ điển và nét chấm phá của một bức tranh thủy mặc.

Nhạc Võ Đức Thu đã giữ trọn được những nét đặc thù ấy của bài thơ, giữ được một cách hết sức tự nhiên, tựa hồ ông đã khám phá ra nhạc chứa dấu trong từng chữ của bài thơ. Ca khúc điển hình nhất của Võ Đức Thu có lẽ là bài Đồng Quê. Đây là một bức họa bằng âm thanh được giải nghĩa bằng lời ca, một trong những ca khúc có kiến trúc giai điệu khác hẳn với các ca khúc đương thời.

Nó có cái nghiêm chỉnh của nhạc cổ điển Tây Phương. Nhưng nó cũng bàng bạc cái tâm hồn mộc mạc Đông phương.

Đồng quê một màu xanh in cành biếc

Dìu dịu nghiêng cơn gió hiu hắt từ xa đưa đến

Nhè nhẹ ru ru duyên

Hoàng hôn trên đồi vắng sương chiều xuống

Mờ mờ xa bao phủ trên cánh đồng bát ngát

Dưới trời thanh thanh bao la

Cảnh vật êm đềm hồn thiên nhiên của nước non

Bóng cây la đà đồng lúa chín vàng vàng tươi

Tiếng tiêu mục đồng xa văng vẳng lùa theo gió

Từng áng mây hồng lờ lững trôi trên cô thôn

Cảnh chiếm một phần lớn tâm hồn Võ Đức Thu. Ngay cả khi ông thu nhỏ trong tình, tình của Võ Đức Thu cũng chìm lẫn trong cảnh. Ngoài ca khúc, Võ Đức Thu còn viết nhiều nhạc thuần túy, nhạc không lời. Một số trong các tác phẩm này rất nhiều người đã được nghe chính ông trình diễn trên các đài phát thanh, các sân khấu, trước đây.

Nhưng các buổi trình diễn nhạc thuần túy như thế không có nhiều. Nên chắc rằng vẫn còn những tác phẩm khác của ông chúng ta chưa được nghe. Mong rằng sẽ có dịp nào đó, thân nhân của ông hay các nhà tổ chức sẽ thực hiện những buổi trình diễn, phổ biến đầy đủ tác phẩm của ông và mọi người sẽ dịp nghe cả những bài chưa bao giờ được công bố của ông nữa:

Nhớ Người Xa Vắng

Sương chiều dần rơi

Bao phủ cánh đồng khắp nơi

Gió chiều nhẹ đưa

Liễu buồn rũ lá

Như nhớ người phương xa

Lá vàng nhẹ rơi

Nhìn nước riêng ta ngậm ngùi

Cánh gió chơi vơi

Nhắn ai nơi chốn xa vời

Chiều chiều riêng đứng bên song

Lòng tràn ngập đầy bao nỗi nhớ mong

Dòng nước trôi lững lờ

Thuyền ai lướt nhẹ trên sóng xanh lơ

Lời nguyền trong lúc ra đi

Sầu vương vấn từ khi bước chân đi

Buồn nhớ người xa vắng

Lòng mến thương người đi đã mấy thu