Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 3 Aug 2025

98. Văn Cao

Văn Cao là một nghệ sĩ đa tài.

Ngoài viết nhạc, làm thơ, ông còn làmột họa sĩ. Ở địa hạt nào ông cũng tỏ ra là một tài năng lớn. Nếu hỏi bài hát nào là bài hát hay nhất trong âm nhạc Việt Nam từ trước tới nay, có lẽ không ai trả lời được. Hoặc giả nếu có câu trả lời, vị tất nó đã được mọi người đồng ý.

Nhưng nếu gặp phải câu hỏi đó, thế nào người ta cũng thấy lảng vảng trong đầu một vài bài nào đó của Văn Cao. Mặt khác, nếu coi Văn Cao là một trong những tác giả lớn nhất của âm nhạc Việt Nam thì chắc không ai phủ nhận. Chúng ta vui vì chính cái câu hỏi không có câu trả lời kia, chúng ta có cả một dẫy Trường Sơn các nhạc sĩ tài ba. Văn Cao hiển nhiên là một đỉnh cao trong dẫy Trường Sơn ấy.

Vì đa tài nên cũng đa sự. Người ta được nghe nhiều chuyện về ông. Ông tham gia cách mạng, vào ban ám sát, nhập Đảng Cộng Sản, rồi chống Đảng. Chúng ta chẳng biết thực hư thế nào. Nếu ông chống Đảng, tại sao người ta lại dùng một ca khúc của ông làm quốc ca của cái nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam như hiện nay? Thế nhưng, nếu ai có dịp coi cuốn video về ông, được thực hiện trước khi ông mất, sẽ thấy, ông chẳng có vẻ gì là một người được sủng ái, sung sướng cả. Ngược lại nữa là đằng khác.

Người ta thấy một Văn Cao còm cõi, khô héo, uống rượu và đọc thơ như khóc, đánh dương cầm bằng nắm đấm, bằng cả cẳng tay. Hình ảnh cho thấy ông có điều gì uất ức, không nói ra được. Và người ta có cảm tưởng ông là cái bóng của ông nhiều hơn là chính ông.

Hai câu nói của Văn Cao được nhiều người biết đến là:

“Nay Đảng bảo phải, mai Đảng bảo trái, ai còn biết đường nào mà sáng tác” và “Đảng cần gì, tôi làm cái đó”. Người ta không biết câu nào ông nói thật. Nếu cả hai câu đều thật thì quả ông đã sống trong một bi kịch. Một trong những sáng tác hay nhất của Văn Cao là bài “Trường Ca Sông Lô” được viết trong thời kháng chiến chống Pháp. Nhưng sau đó ông không viết được gì nữa. Thậm chí, người ta cho biết ông còn bị cấm viết. Để sống, ông phải viết nhạc cho phim ảnh, viết nhạc không lời và vẽ bìa sách, bìa báo cho các nhà xuất bản. Ông giữ nhiều sự thật nhưng ông không nói ra. Những sự thật ấy Văn Cao đã mang theo xuống nấm mồ của mình.

Riêng trong âm nhạc, phải nói, cái bóng của Văn Cao tỏa rợp khắp nơi. Từ tình ca, truyện ca, đến các bản hùng ca của ông, đều đạt tới đỉnh cao của nghệ thuật. “Trường Ca Sông Lô” có vẻ đẹp của một bức tranh hoành tráng.

“Thiên Thai” đẹp cái đẹp tinh vi của điêu khắc. Và chỉ có Văn Cao mới viết nổi những lời ca tương xứng với thứ nhạc như thế. Ông tự nhận là một người nhút nhát đối với phụ nữ.

Một người nhút nhát đối với phụ nữ mà viết được những ca khúc như “Bến Xuân” hay “Suối Mơ” quả là một điều kỳ lạ. Đó là phép lạ của tình yêu hay tài năng? Chúng ta yêu nhạc của ông và sợ. Sợ vì nghĩ rằng, nếu một người đã im lặng trước sự thật của mình, e rằng cũng sẽ im lặng trước sự thật của người khác. Nếu cái sự thật ấy lại liên quan tới số phận của rất nhiều người, của cả một dân tộc thì sao? Sợ vì thấy rằng, đặt tài năng dưới sự sử dụng của người khác, thật sự là một điều nghiêm trọng.

Thật là buồn vì nghe nhạc mà chúng ta đã phải nói tới cả những gì không phải là âm nhạc. Nhưng điều đó đã len lỏi vào nhạc của chúng ta. Ước gì chúng ta có thể nghe nhạc của Văn Cao (và nhiều người khác nữa) mà không phải thắc mắc một chút gì khác ngoài nhạc của họ!

Thiên Thai

Tiếng ai hát chiều nay vang lừng trên sóng

Nhớ Lưu Nguyễn ngày xưa lạc tới Đào Nguyên

Kìa đường lên tiên

Kìa nguồn hương duyên

Theo gió tiếng đàn xao xuyến

Phím tơ lưu luyến

Mấy cung u huyền

Mấy cung trìu mến

Như nước reo mạn thuyền

Âm ba thoáng rung cánh đào rơi

Nao nao bầu sương khói phủ quanh trời

Lênh đênh dưới hoa chiếc thuyền lan

Quê hương dần xa khuất núi ngàn

Bâng khuâng chèo khua nước Ngọc Tuyền

Ai hát bên bờ Đào Nguyên

Thiên Thai! Chốn đây hoa xuân

chưa gặp bướm trần gian

Có một mùa đào dòng ngày tháng

chưa tàn qua một lần

Thiên Tiên! Chúng em xin dâng hai chàng

trái đào thơm

Khúc nghê thường nay đều cùng múa vui

bầy tiên theo đàn

Đèn soi trăng êm

Nhạc lắng tiếng quyên

Đây đó nỗi lòng mong nhớ

Này khúc Bồng Lai

Là cả một thiên thu trong tiếng đàn chơi vơi

Đàn xui ai quên đời dương thế

Đàn non tiên

Đàn khao khát khúc tình duyên

Thiên Thai! Ánh trăng xanh mơ

tan thành suối trần gian

Ái ân thiên tiên em ngờ phút mê cuồng

có một lần

Gió hắt trầm tiếng ca

Tiếng phách ròn lắng xa

Nhắc chi ngày xưa đó

Đến se buồn lòng ta

Đào Nguyên trước Lưu Nguyễn quên trần hoàn

Cùng bầy tiên đàn ca bao năm

Nhớ khi chiều nào xa khơi

Chắc không đường về tiên nữ ơi

Gió hắt trầm tiếng ca

Tiếng phách ròn lắng xa

Nhắc chi ngày xưa đó

Đến se buồn lòng ta

Đào nguyên trước Lưu Nguyễn quên đường về

tìm Đào Nguyên

Đào Nguyên nơi nao

Những khi chiều tà trăng lên

Tiếng ca còn rền trên cõi tiên

Anh Ngọc