Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 28 Jul 2025

87. Trần Văn Nhơn

Trần Văn Nhơn thuộc lớp nhạc sĩ tiền phong ở miền Nam cùng thời với những Trần Văn Lý, Võ Đức Thu. Ông ít xuất hiện trong những buổi trình diễn tại các rạp hát, các sân khấu. Ông đóng góp công sức xây dựng nền tân nhạc Việt Nam bằng những việc làm ở các đài phát thanh và các sáng tác của mình.

Ba ca khúc nổi tiếng của ông là các bài: Sài Gòn Xa Hoa, Ảo Ảnh Chiều Thu, Hà Nội 49. Giữa Trần Văn Nhơn và Lê Thương có một điều trái ngược là lạ.

Lê Thương sinh trưởng tại miền Bắc, nhưng dường như ông lại khởi nghiệp tại miền Nam. Mấy ca khúc quan trọng nhất trong trong toàn bộ tác phẩm của ông, ba bài Hòn Vọng Phu I. II & III, đều được ông sáng tác tại miền Nam. Ngôn ngữ ông dùng để viết lời cho các ca khúc Lòng Mẹ Việt Nam, Hoa Thủy Tiên, Nàng Hà Tiên, cho người ta cảm tưởng tác giả phải là người Nam mới viết được. Trần Văn Nhơn sinh trưởng ở miền Nam, nhưng không biết ông lưu lạc sao đó mà vào lúc nổi tiếng nhất ông lại đang ở miền Bắc và từng có lúc giữ chức vụ nhạc trưởng Ban Việt Nhạc của đài phát thanh Hà Nội.

Sài Gòn Xa Hoa và Hà Nội 49 có thể coi là những bài sử ca về hai thành phố lớn nhất đất nước với đầy đủ vẻ đẹp và những nỗi vui buồn, ai oán, một thời. Nó cũng mở đầu cho những bài ngợi ca các thành phố của chúng ta sau này. Chỉ khi có dịp tới Sài Gòn người ta mới nhận ra được cái nhịp sống của cả một thành phố Trần Văn Nhơn nói tới trong ca khúc của ông. Trong những thanh âm lướt lướt, nhất là nếu lại được nghe qua tiếng phong cầm, người ta tưởng chừng như thấy được cả cái nhấp nháy của muôn vàn ánh đèn qua lại. Cho đến nay, đã có không biết bao nhiêu bài hát nói về Hà Nội, ngợi ca Hà Nội. Nhưng nhiều người vẫn cho rằng Hà Nội 49 của Trần Văn Nhơn và Hướng Về Hà Nội của Hoàng Dương là những bài gợi cảm nhất.

Có một khoảng cách 4, 5 năm về việc ra đời của hai tác phẩm này. Khi Trần Văn Nhơn viết Hà Nội 49, Hà Nội là một Hà Nội ‘tề’. Tề là vùng đất quốc gia để phân biệt với các phần đất do cộng sản kiểm soát, khi ấy được gọi là hậu phương’ hay ‘kháng chiến’.

Ranh giới giữa hai vùng không rõ rệt. Vì thế khi ấy nẩy sinh một thành ngữ “ấm ớ hội tề”. Và từ hậu phương trở về vùng tề người ta gọi là “dinh tê” [rentrer tiếng Pháp]. Chiến tranh vừa lùi xa thành phố không bao lâu, Hà Nội vẫn còn nhiều đổ nát nhưng đồng thời cũng có những dấu hiệu hồi sinh. Người ta đang xây dựng lại nhà cửa, xây dựng lại đời sống. Cùng một lúc, hàng ngày người ta vẫn nghe tiếng bom đạn nổ đâu đó, các cuộc giết chóc, bắt bớ xẩy ra quanh mình. Gọi là vùng quốc gia nhưng thực tế quyền hành đều nằm trong tay người Pháp. Vì thế phần lớn người Việt khi ấy sống trong cảnh “một cổ đôi ba tròng”. Hướng Về Hà Nội được Hoàng Dương viết khi sắp xẩy ra hiệp định Genève chia đôi đất nước. Tình hình ở khắp nơi đều rất rối ren, nguy hiểm. Không có gì chắc chắn, nhưng theo các bằng hữu của ông cho biết, Hoàng Dương đã bỏ Hà Nội về Nam Định trước ngày 20 tháng 7/54 ít lâu. Ca khúc là nỗi nhớ của ông đối với Hà Nội khi ấy.

Không phải chỉ là một Hà Nội xa, mà còn là một Hà Nội sắp mất, trong ý nghĩa thật và ý nghĩa đổi thay. Một người, Trần Văn Nhơn, ở ngay trong lòng Hà Nội, yêu Hà Nội, nghĩ về Hà Nội như một du khách cùng một lúc cũng là người Việt Nam, cảm thương cho số phận của đất nước.

Một người, Hoàng Dương, là người Hà Nội, tự tách mình ra khỏi Hà Nội, nhớ về Hà Nội, như một giấc mơ, có nghĩa là có thể tan biến. Nghe Hướng Về Hà Nội người ta có thể cảm nhận nỗi lo âu tan biến đó, từa tựa một Hà Nội nhìn thấy trong giấc mơ, trong bóng nước.

Trần Văn Nhơn mất đã lâu lắm [?]. Hoàng Dương vẫn còn ở Hà Nội.

Hà Nội hiện có bao nhiêu đổi thay so với Hà Nội trong nhạc Hoàng Dương và trong nhạc Trần Văn Nhơn? Sau đây là nguyên văn bài Hà Nội 49:

Hà Nội 49

Bước men quanh hồ Hoàn Kiếm

giữa thu chiều uá

Tôi nhớ tháng ngày sống nơi thủ đô hồi qua

Hồ đẹp gương nước liễu xưa la đà bóng hồ

Đời vui thái bình trước lúc chiến tranh

Khắp chốn nay điêu tàn

Nhà xiêu đổ một cảnh nát tan

Hồ xanh nay vẫn xanh

Nhưng liễu xưa ven hồ đâu tá

Tôi đứng im lặng nhìn

Nhìn tháp cũ bóng soi hồ Gươm

Tháp kia sao lạnh lùng

Như dấu muôn e thẹn căm hờn

Nước in trên hồ bao phen gió run hồn nước

Chinh chiến hung tàn ngất cao

khói sương mờ gương

Hồ ơi mi đã từng phen chứng kiến phút qua

Ngày nào mi thấy đời sống đầy hoa

Hà Nội yêu quý! Là chốn tôi hằng mến yêu

Là nơi khi trước tôi tìm làm nơi gửi thân

Hầu quên những mối sầu khổ

đớn đau tiêu điều

Hồn tôi đã mang thầm kín sớm chiều

Hà Nội yêu quý!

Là chốn lịch sử ngàn năm

Là trái tim của Việt Nam

Là linh hồn Việt anh dũng

Là nơi đẫm thắm máu xương

biết bao anh hùng

Tổ quốc muôn đời ghi nhớ

Sử xanh thắm ghi chiến công

Hà Nội yêu quý!

Cầu chúc cho ngày ấm êm

Rày mau chấm dứt tháng ngày

tang tóc ưu phiền.

Duy Trác