Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 23 Jun 2025

53. Lê Yên

Trước cuộc chiến 1946, Lê Yên chỉ có một ca khúc được phổ biến tại Hà Hội lúc bấy giờ, đó là bản Bẽ Bàng. Gần đây, qua lời kể lại của nhạc sĩ Dzoãn Mẫn, người ta mới được biết, vào khoảng thời gian ấy, Lê Yên đã sáng tác khá nhiều rồi. Ít nhất Dzoãn Mẫn cũng cho biết thêm mấy bài khác của Lê Yên như: Vườn Xuân, Một Ngày Vui, Tiếng Sáo Trưa Hè, My Nương …

Có lẽ vì các ca khúc ấy của Lê Yên chỉ phổ biến hạn chế trong các bạn bè, nên thính giả gần như không được biết. Hỏi những người cao tuổi nhất hiện còn sống, các vị đều cho hay, chưa nghe bao giờ. Riêng bài Bẽ Bàng, rất nhiều người thuộc. Và cùng với Thu Trên Đảo Kinh Châu của Lê Thương, cả hai được coi là vài bài tình ca được viết sớm nhất trong âm nhạc của chúng ta. Đây là những ca khúc tuy ngắn, nhưng từ giai điệu đến ca từ đều có đủ cái chững chạc để có thể tồn tại được với thời gian. Ưu điểm của các nhạc sĩ được gọi chung là tiền chiến là họ đều viết nhạc rất Việt Nam, nghe là có thể nhận ra ngay. Lời ca của họ cũng vậy, luôn là những câu vững vàng, có ý nghĩa nhất định.

Bài Bẽ Bàng của Lê Yên có hai lời ca, được viết theo điệu luân vũ [3/ 4] chậm:

Tình duyên đôi ta bẽ bàng

Đành để muôn năm lỡ làng

Còn nói ái ân làm chi

Ngày vui xưa qua mất rồi

Lòng thương xưa phai hết rồi

Tình yêu xưa tan nát rồi

Còn oán trách nhau làm chi?

Xin đừng nhắc những lời

Êm đẹp ấy hết rồi

Sao không cùng chung sống trong yêu đương

Từ ngày còn được gần gũi bên nhau

Khiến phút ấy qua mất rồi còn đâu

Trong thời chiến tranh, không biết Lê Yên có bao nhiêu sáng tác, và viết về những gì. Những người yêu nhạc chỉ biết hai ca khúc, đều rất hay của ông, đó là các bài Nghệ Sĩ Hành Khúc Ca và bài Ngựa Phi Đường Xa.

Âm nhạc của chúng ta thường bị coi là buồn. Nghệ Sĩ Hành Khúc Ca của Lê Yên là một trong số những bài hát vui tươi, trong sáng hiếm hoi của chúng ta. Nghe ca khúc này, người ta luôn cảm thấy như được truyền

thêm sức sống và lòng yêu đời:

Xuân tươi xuân vui

Xuân đẹp trong ý thơ đẹp trong tiếng ca

Đẹp trong sắc muôn ngàn hoa

Xuân về, ta chào xuân khắp nơi

Chào xuân thắm tươi

Nắng xuân loáng in gương hồ

Bướm xuân giỡn nô trên bờ

Làn gió vi vu hoài

Làn sóng rung rinh hoài

Làm cho ta luôn khoan khoái

Với xuân tới ta vui cười

Cùng đón chào xuân

Xuân tươi xuân vui xuân đẹp …

Làm cho ta luôn luôn khoan khoái

Với xuân tới ta vui cười

Tới sau

Ngày tươi vui ấy đã qua

Thật không khác với giấc mơ

Ngồi nghĩ đến lúc ngây thơ

Lòng bâng khuâng ta sẽ tiếc thương

Cho bao nhiêu ngày vui đẹp

Chúng ta nhủ thầm

Ngày vui xưa nay đã mất qua bao lần

Lê Yên còn phổ nhạc nhiều thơ. Và sau ngày 30 tháng 4/75 người miền Nam được biết Lê Yên còn viết cả một cuốn sách về nghệ thuật phổ nhạc thơ có tên là “Kinh Nghiệm Phổ Thơ” được giới nhạc sĩ đánh giá cao vì “đã nêu ra nhiều thủ pháp mới, dựa vào ngôn ngữ âm nhạc truyền thống để việc phổ nhạc được lưu loát cả về phần nhạc lẫn phần lời, tránh được tình trạng đơn điệu trong giai điệu do quá lệ thuộc vào lời thơ, như nhiều anh em mắc phải” [Dzoãn Mẫn]. Ca khúc phố nhạc thơ được coi là thành công nhất của chính Lê Yên, theo Dzoãn Mẫn, là bài “Nhớ” thơ Thanh Hải. Nhưng hỏi các thính giả bình thường ngoài phố, cũng ít người biết. Có lẽ vì nó cũng chỉ được phổ biến trong giới chuyên môn? thích. Nói chung các ca khúc của Lê Yên, có bài nhiều người biết, bài ít người biết và người ta có thể thích hay không. Nhưng có một bài người ta dễ đồng ý với nhau kể như kiệt tác của Lê Yên đó là bài Ngựa Phi Đường Xa. Và, Ngựa Phi Đường Xa còn có thể coi như một trong những ca khúc hay nhất của chung nền âm nhạc Việt Nam nữa. Nói chung về các ca khúc Việt Nam, chúng ta có thể nhắc tới hai hiện tượng đặc biệt. Thứ nhất, không biết ngày xưa, quân đội của chúng ta có kỵ binh thật chăng? Nhưng hai từ “kỵ binh” gần đây dung để chỉ binh chủng “thiết giáp”. Vậy mà nghe Ngựa Phi Đường Xa người ta có cảm tưởng như thấy được tiếng vó câu dồn dập thực sự. Thứ hai là trường hợp Văn Cao với Không Quân Việt Nam. Khi Văn Cao sáng tác ca khúc ấy Việt Nam chưa có Không Quân. Không hiểu sao Văn Cao lại viết được những câu tưởng chừng như ông đang lướt trên chín tầng mây ngó xuống:

Ta là đàn chim bay trên cao xanh

Khi nhìn qua khói những kinh thành tan

Đôi cánh tung hoành rợp trên mây xanh

Ta là tinh cầu bay trong đêm trăng.

Ngần ấy thôi cũng đủ chứng tỏ họ là những tài năng lớn.

Người ta còn nhớ, lần đầu tiên khi Ban Hợp Ca Thăng Long từ Nam ra Bắc trình diễn, họ đã làm ngây ngất cả Hà Nội bằng nghệ thuật hợp ca khi ấy còn hoàn toàn mới mẻ của họ và, với bài Ngựa Phi Đường Xa của Lê Yên.

Sau đây là nguyên văn bài Ngựa Phi Đường Xa, như Ban Thăng Long trình bầy. Vì băng nhạc quá cũ nên có vài chữ nghe không rõ:

Ngựa phi ngựa phi đường xa

Tiến lên đường cát trắng trắng xóa

Tiến lên đường nắng cháy lóa loá

Cánh đồng lúa in sát chân trời mây

mây sương lam

Ngựa phi ngoài xa thật mau

Lúc nguy nàn ta yêu thương nhau

Giống Tiên Rồng hết sức phấn đấu

Nhìn mây nước

ta hát vang lừng trong nắng đào

Kìm từ từ

Ngọn đồi dốc trèo từ từ

Sát bên dòng suối chảy lừ đừ

Cờ tung gió bay đùa bay phất phới

Kìm từ từ

Rừng trầm gió ngàn vù vù

Vó câu dồn cát bụi mịt mù

Đường xa tắp vui bầy chim đón chờ

Ngựa phi trên lưng ngựa hung hăng

Trên cánh đồng mênh mông

Cất tiếng lên chúng ta cười vang

Ngựa phi trên lưng ngựa phi mau

Trong sương mờ đêm thâu

Lao mình trong nắng mưa dãi dầu

Ngựa phi ngựa phi đường xa

Ngựa phi ngựa phi đường xa …

Lê Yên đã mất tại Hà Nội, nhưng không rõ năm nào.

Ban Thăng Long hải ngoại