Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 8 Jun 2025

23. Hiếu Nghĩa

Không rõ Hiếu Nghĩa có bao nhiêu bài hát. Vì trong thời gọi là kháng chiến, có những bài hát được phổ biến tại hậu phương, người trong thành (các vùng tề, các vùng không

do cộng sản chiếm đóng) không biết, và ngay tại các vùng kháng chiến không phải nơi nào người ta cũng biết. Vì nhiều lý do: giao thông khó khăn, thành phần giai cấp, tác giả đã bỏ về thành rồi, trường hợp Phạm Duy chẳng hạn, đều là những lý do hạn chế sự phổ biến các tác phẩm; hoặc nếu các tác phẩm đã được phổ biến rồi người ta sẽ tìm cách thu hẹp lại hay xóa bỏ bằng biện pháp cấm lưu trữ, trình diễn. Vì vậy, Hiếu Nghĩa chỉ có hai bài thực sự được nhiều người biết là Chàng Đi Theo Nước và Ông Lái Đò (tên khác Hình Ảnh Hai Cuộc Đời).

Mùa xuân ấy chàng bước ra đi

Theo hồn nước duyên tình xá chi

Bao lời nói lòng em vẫn ghi

Khi nào vang khúc khải hoàn ca anh mới về

(Chàng Đi Theo Nước)

Bài Ông Lái Đò được coi là một trong những bài đánh dấu cho những sáng tác thời kháng chiến, còn được gọi là nhạc lãng mạn cách nạng. Về hình thức nó hoàn toàn mới lạ vì trước đó chưa có một ca khúc nào được viết như thế. Ông Lái Đò không hoàn toàn là một bài thơ phổ nhạc. Nó được viết để trình diễn xen kẽ giữa “ngâm” hoặc “kể” và “hát”. Nó thích hợp để biểu diễn ở những sân khấu bất chợt: một sân đình, một góc chợ, một  trường học, một nơi nghỉ chân trên đường hành quân chẳng hạn. Nó như một truyện kể, một vở kịch nhỏ, có đủ những nút thắt mở.

Người trình diễn có thể mở đầu bằng cách đọc hay ngâm đoạn thơ này:

Tôi đã gặp một chiều trên bến nước

Ông lái đò ngồi đợi khách sang sông

Gió đưa nhẹ đôi hàng lau lả lướt

Ông lái buồn đưa mắt mỏi mòn trông

(Nhạc dạo)

Hát:

Một dĩ vãng tự nghìn xưa chiếu dội

Mỗi chiều về sống lại giữa hồn ông

Ông chỉ muốn cuộc đời xưa đen tối

Xóa nhòa đi trong cùng tận đáy lòng

Mới ngày nào trên bến sông vắng lạnh

Đời buồn tênh như lỡ một cung đàn

Thuyền đò ông mang nặng sầu cô quạnh

Lặng lờ đưa bao khách lạ sang sông

Khách qua đò ngày xưa hờ hững quá

Trả công ông để lại một vài xu

Họ với ông hai cảnh đời xa lạ

Sang sông rồi không một tiếng phân ưu

Ngâm: (hoặc đọc)

Và cứ thế dòng đời trôi lặng lẽ

Bến ngày xưa tưởng ngủ muôn đời

Ông lái đò trong tuổi già bóng xế

Còn mong gì thấy lại ánh hồng tươi

Nhưng một hôm ánh hồng lên rực rỡ

Non sông rền một điệu nhạc oai hùng

Dòng sông xưa chuyển mình lên hăm hở

Muôn hoa tươi căng thẳng nhịp sống hung

(Nhạc dạo)

Hát:

Ông lái đò giờ đây già yếu lắm

Cũng thấy lòng sống lại tuổi đôi mươi

Hồn run mạnh trước cảnh đời tươi thắm

Nỗi mừng vui không thốt được nên lời

Từ hôm đó bến đò ông sống dậy

Bao nhiêu chiều đã đón khách sang sông

Những người khách không giống ngày xưa ấy

Họ về đây hồn nặng chĩu bên lòng

Ngâm: (hoặc đọc)

Họ về đây bụi vương mình trên nếp áo

Đường xa xăm tóc lộng gió tơi bời

Họ đi rồi ông thấy buồn ảo não

Vì họ qua bến ấy một lần thôi

(Nhạc dạo)

Hát:

Và từ đó bên hàng lau lả lướt

Khách ngày xưa không trở lại sang sông

Nên mỗi chiều thả thuyền theo bến nước

Ông lái buồn đưa mắt mỏi mòn trông …

Có thể coi Hiếu Nghĩa, Võ Hòa Thanh, Nguyễn Mỹ Ca là những người chiến tranh đã mang tới cho âm nhạc Việt Nam. Rồi chiến tranh cũng mang họ đi mất.

Hùng Cường