Viết từ miền đất hồi sinh

baovecovang2012.wordpress.com

Posted on October 29, 2022, by Bình Long

Post by Sơn râu 3 Jun 2025

Những Kẻ Đến Sau
Lữ Tuấn

Có thể gọi những anh em sĩ quan viên chức chế độ cũ, cựu tù nhân chính trị mới sang định cư tại Hoa Kỳ là những kẻ đến sau có lẽ cũng không có gì quá đáng lắm.

Hiện nay đa số anh em thuộc diện này đang gặp nhiều trở ngại trong việc tạo lập cuộc sống mới: trợ cấp bị giới hạn, khó kiếm việc hơn và tuổi tác cao, sức khỏe kém…

Trước hết là vấn đề sinh ngữ. Trừ một số may mắn có thì giờ trau dồi Anh Văn từ lúc còn trẻ mà nay thông thạo, còn đa số anh em ta trước kia bận rộn chiến đấu, làm việc, ít có dịp học thêm sau khi rời ghế nhà trường trung học. Nay sang Mỹ định cư thực sự thì yếu tiếng Anh là một khó khăn khá lớn. Để giải quyết vấn đề này, cần có một ý chí cao. Nếu thực sự thích thú và quả quyết thì tuổi nào cũng vẫn có thể học thêm nhất là khi anh em ta đã có chút ít tiếng Anh căn bản, tuy có thể là  chậm hơn lớp trẻ. Những ai đã dạy sinh ngữ trong những năm gần đây ở Việt Nam hẳn đã thấy rất nhiều người trên 60 tuổi vẫn thành công trong lãnh vực này.

Kế đến là vấn đề làm quen với cuộc sống mới. Mới đến một nước lạ hoắc, khác hẳn nước mình về địa lý, cách suy nghĩ, phong tục tập quán, đời sống xã hội, luật lệ… ai mà không ngỡ ngàng. Phải mất một thời gian cả năm sau mới tạm thích ứng với môi trường mới. Về mặt này thì số anh em sang năm 1975 còn ngỡ ngàng hơn, vì đã quyết định rời bỏ tổ quốc ra đi một cách đột ngột. Khi sang tới đây nhiều người đã phải đi làm việc tay chân vất vả và ngay tức khắc mà không được biết đến trợ cấp là gì. Anh em mới sang có một khoảng thời gian ít ra là từ 4 đến 8 năm chờ đợi và do đó đã tự chuẩn bị tinh thần, nên về mặt tâm lý thì có lẽ sẵn sàng đối phó với mọi khó khăn hơn.

Khó khăn khác là vấn đề sức khỏe. Sau nhiều năm tù đầy cộng với tuổi đời chồng chất thêm 16 năm, ai cũng mang theo từ Việt Nam ít nhất là một bệnh mãn tính. Đa số không còn xốc vác nhanh nhẹn được so với những người cùng lứa tuổi mà không được vinh dự học bài học dài 16 năm – rất giá trị nhưng nếu không bị học thì vẫn tốt hơn. Tuy nhiên, với khí hậu điều hòa hơn, ăn uống có dinh dưỡng cao hơn, có phương tiện trị bệnh tốt hơn, chắc hẳn một phần nào vấn đề bệnh hoạn sẽ được giải quyết tạm ổn thỏa. Đúng ra, vấn đề sức khỏe ở đây là căn bản. Miễn là có đủ sức khỏe, không ai có thể chết đói ở nước Mỹ, trừ phi tự ý tuyệt thực.

Nói về vấn đề nghề nghiệp, thì đa số anh em mới sang không có nghề chuyên môn dùng được ở nước Mỹ. Đi học một nghề mới thì kém sinh ngữ, lớn tuổi, học khó vào. Điều này thì còn tùy thuộc vào cá tính. Cần có kiên nhẫn và chịu cực nhọc, chịu xông xáo. Dĩ nhiên phần đông anh em mới sang đều đã trên 50, ngoài 60… Tuổi già sức yếu, chậm chạp, do đó khó được nhận vào các hãng xưởng khi phải tranh đua với những người trẻ dưới 30. Nhưng khó khăn ấy không phải là hoàn toàn tuyệt vọng. Một số không nhỏ anh em sang năm 1975 khi họ đã trên 50 tuổi cũng từng phải đương đầu với khó khăn này và họ đều đã vượt qua hoặc lâu hoặc mau mà thôi.

Còn vấn đề kỳ thị thoạt nghe có vẻ lớn, nhưng không phải là khó khăn nan giải. Tâm lý kỳ thị thì ở đâu cũng có. Người da trắng gốc gác khác nhau cũng kỳ thị nhau. Mỹ New England không thích Mỹ Florida vì họ ăn spaghetti bỏ thêm đường.  Hồi đầu thế kỷ, người Hung Gia Lợi bị kỳ thị đến độ tàn sát như quỷ dữ. Người Hoa, người Nhật,  người Phi Luật Tân cũng từng chịu nạn kỳ thị một thời gian dài… So với họ thì người Việt Nam chưa bị kỳ thị nhiều bằng. Miễn sao chúng ta đừng bị khinh bỉ công khai, bị gây khó khăn trong việc làm … là được.

Hiện nay, một số anh em đang cùng gia đình sống trong những khu vực toàn là người Mỹ, nên gặp những trở ngại về ngôn ngữ, phong tục. Tuy nhiên, trong một thời gian những trở ngại này có thể giảm dần, ngược lại còn có thể có những thuận lợi khác. Người Mỹ tuy sống ồ ạt, bận rộn, chạy theo tiền bạc, có khi thô lỗ… nhưng mỗi gia đình có thể có những truyền thống khác nhau và khi đã quý mến ai thì tận tình giúp đỡ. Tất nhiên khi họ đã ghét ai thì khó mà khôi phục lại cảm tình. Ai ở Mỹ lâu đều thấy rằng chỉ cần tỏ ra thật thà, thẳng thắn, giữ chữ tín, không nói dối, đừng có thái độ quắt quéo vụng trộm, biểu lộ tình cảm theo kiểu Việt Nam, xã giao khéo léo đôi chút…, thì một người Việt có thể trở thành bạn quý, trong một số trường hợp nổi bật, có thể thành thần tượng của cả một khu xóm. Có khi ở chung với Mỹ lại dễ xử hơn.

Giữa những người Việt với nhau, cũng khó tránh khỏi những dị biệt. Người sang trước thì thấy anh em mới sang vóc dáng uể oải, kém năng động, ít xông xáo, vì hậu quả của những năm dài ở trại tù trong và trại tù ngoài, nên có thể lầm tưởng là họ lười biếng, dựa dẫm… Phải mất một thời gian sau nữa khi quen thuộc kha khá với nếp sống mới, tình trạng này mới ổn định được.

Anh em mới sang vô cùng buồn rầu khi thấy cộng đồng Việt Nam chia rẽ, xích mích, nhiều phe phái khích bác và làm hại nhau. Sau những năm tù đầy trong các “đáy đia ngục”, anh em mới sang rất nản lòng vì một số người đi trước có cái nhìn không giống như họ về Cộng Sản.

Thông thường, người Việt Nam trong hoàn cảnh sống tự do thì kém đoàn kết so với một số dân tộc khác. Tuy nhiên nếu tất cả anh em cựu tù chính trị mà tự xây dựng được một tinh thần đoàn kết ở mức độ nào đó thì có thể dần dần tạo nên một chất keo hàn gắn lại những đổ vỡ, rạn nứt của cộng đồng người Việt ở đây. Người viết bài này được nghe một số anh em bày tỏ quan niệm sau đây.

Theo một số anh em thì chúng ta cứ nên tham dự mọi sinh hoạt hội họp nào có lợi cho người Việt Nam trong cũng như ngoài nước, củng cố tinh thần chống Cộng Sản, xây dựng tương lai cho Cộng đồng Việt Nam… đóng góp dù chút ít cho các hoạt động từ thiện… Đa số các tổ chức từ thiện, xã hội phục vụ cộng đồng nếu ít bị lạm dụng. Nhưng nếu có bị lạm dụng chút ít miễn là đừng quá đáng thì chúng ta vẫn cứ nên tham gia công hay của, vì sự đóng góp sẽ gây được khí thế chung cho tập thể người Việt. Từ đó có thể tạo ra tình đoàn kết. Còn những gì đào sâu hố chia rẽ sẵn có thì nên tránh.

Nếu chúng ta tạo được một khí thế cho người Việt thì tiếng nói chung của cộng đồng Việt Nam tại đây mới có hy vọng được chính quyền Mỹ lưu tâm và trọng nể, và mới có thể giới hạn được những hành vi làm mất uy tín của người Việt chúng ta.

Đối với chính quyền Mỹ, họ tự coi như không có trách nhiệm vật chất với chúng ta mà chỉ có trách nhiệm tinh thần. Ta không hề là quân nhân hay công chức Mỹ thì họ không có trách nhiệm về lương bổng với chúng ta. Ta cũng chẳng nên quá trông cậy vào lòng từ thiện của họ. Lòng từ thiện ở Mỹ cũng bị kế hoạch hóa, tình thương tùy thuộc vào số thuế thu được hàng năm. Họ chịu nhận đông đảo anh em sang đây đã là tử tế lắm rồi. Ngay giữa người Việt với nhau, giữa anh em ruột thịt với nhau mà có khi còn chẳng được giúp đỡ gì, nói chi người bên ngoài.

Trước những khó khăn hiện tại, anh em mới sang có một số thuận lợi, đó là con cái. Những năm sống dưới gông cùm Cộng Sản làm chúng bị thiệt thòi về học vấn, nhưng lại khiến chúng có khả năng để chịu đựng khó khăn để vươn lên, nhất là chúng còn “Việt Nam” hơn bạn bè chúng đã sang Mỹ từ lâu. Nhiều anh em sang trước đây thấy cảnh gần gũi thân mật trong gia đình anh em mới sang tỏ ra rất thích thú. Một người bạn đi từ năm 1975 đã nói với người viết bài này rằng: 

– Con tao có được dạy dỗ kỹ lắm thì cũng chỉ có thể là một thằng Mỹ ngoan, nhưng khó có thể là một thằng Việt Nam ngoan như con chúng mày, một mơ ước mà tao không đạt được.

Con cái là niềm hy vọng lớn nhất của chúng ta, lý do chính khiến chúng ta bỏ nước mà đi. Một tờ báo Mỹ năm 1985 đã nói đại khái rằng “số con cái của đông đảo gia đình các thành phần tị nạn Đông Dương sẽ được nhận vào Hoa Kỳ trong những năm sau đây, sẽ làm thay đổi bộ mặt khoa học kỹ thuật của nước Mỹ trong các thập niên tới…” Lời tiên đoán ấy chắc sẽ được thực hiện miễn là bố mẹ chúng nó không sớm ngã lòng.

☆

Nói tóm lại, thì tuy có nhiều khó khăn trước mắt, nhưng với thời gian đa số sẽ được giải quyết lâu hay mau là tùy từng người. Những bạn nào đọc mấy dòng này mà sau ít năm ổn định được cuộc sống hoặc thành công dù lớn dù nhỏ ở quê hương mới xứ cờ hoa này, xin nhớ ban cho kẻ viết bài này một câu: “thằng ấy nói có phần đúng!” Đó là nhuận bút cao nhất mà kẻ hèn này mong được trả.

San Jose, CA 20/7/91
Lữ Tuấn