Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 3 Jun 2025

14. Đan Trường

Nếu Lương Ngọc Châu và Lê Trạch Lựu dã được biết đến như những tác giả rồi mới qua Pháp, thì Đan Trường đã cho lưu hành các ca

khúc đầu tiên của mình từ Pháp về nước. Ông qua Pháp từ bao giờ chỉ những người thân của ông biết. Tin đồn thì cho rằng, ông gia nhập quân đội Pháp và đã theo đoàn quân viễn chinh trở về Pháp. Thời điểm  không ai rõ. Cơ duyên nào nước Pháp lại giấu đi của chúng ta nhiều nhạc sĩ như vậy? Cảnh hay người?

Vào những năm giữa thập niên 50, từ một đài phát thanh ở Paris, phần Việt ngữ, người ta đã được nghe một ca khúc mới, của một tác giả mới, đó là bài Trách Người Đi của Đan Trường. Bài hát được gửi tới thính giả qua giọng

của một trong những nghệ sĩ sân khấu đã nổi danh của chúng ta lúc bấy giờ: Bích Thuận. Trò chuyện với bằng hữu sau đó nữ nghệ sĩ Bích Thuận cho biết bà rất xúc động không phải chỉ vì là người đầu tiên trình bày ca khúc ấy “để gửi về nhà” mà còn vì nỗi “nhớ quê, nhớ người” tràn ngập trong ca khúc … ” càng thấm thía khi mình cũng là kẻ tha hương”.

Không biết Đan Trường có bao nhiêu tác phẩm, nhưng người ta chỉ thấy ông cho phổ biến mấy bài: Trách Người Đi, Cái Áo The Thâm Tàng, Đêm Vắng Xuôi Đò. Riêng bài Đêm Vắng Xuôi Đò Đan Trường còn viết thêm một lời ca bằng tiếng Pháp. Đây cũng là một ca khúc hay, nhưng chưa thấy ca sĩ nào cho thu thanh.

Cái Áo The Thâm Tàng là một trong vài ca khúc có tính hài hước, châm biếm, hiếm hoi của chúng ta. Hài, vốn khó. Thế giới có không biết bao nhiêu những tác giả, diễn viên bi kịch. Nhưng cho đến bây giờ hình như vẫn chỉ có một mình Charlot, người có thể làm cho khán giả cười và khóc cùng một lúc. Ý nghĩa của chữ “humour” được nhà văn, học giả Lâm Ngữ Đường [?] định nghĩa là “u mặc”. Theo định nghĩa ấy người ta không biết cái cười được dấu ở trong chữ “u” hay chữ “mặc”?

Trước Cái Áo The Thâm Tàng của Đan Trường nhạc của chúng ta chỉ có hai bài hát vui: Say Thuốc Lào của Phạm Duy Nhượng và Vỉa Hè của Canh Thân.

Say Thuốc Lào hoàn toàn là một bài hát vui:

Yêu em như một chiếc ngai vàng

Yêu em như một tiếng tơ đàn

Yêu em như ngàn lời thơ duyên

Yêu em như một viên thuốc lào

Người đẹp tôi yêu

Có đôi bàn tay diễm kiều

Và một làn môi tươi thắm

Người đẹp tôi yêu lấy chồng

để phụ tình tôi

Vì tôi say thuốc lào.

Vỉa Hè cũng là một bài hát vui nhưng nhuốm thêm vị cay đắng:

Hôm qua tôi trông thấy một con chó nhà kia

Tôi thấy nó ăn mà tôi thèm

Rằng nó sướng hơn là tôi nhiều … “.

Cái Áo The Thâm Tàng có thêm một chút nước mắt trong nụ cười:

Cái áo the thâm từ ngày tàng

Chú bác anh em trong họ hàng

Lờ mình đi

Ngó mình qua

Hôm nay không ma nào rước tớ đi chơi

Nghe trong đôi câu chào

Thiếu tiếng ông, tôi

Ngày xưa áo the thâm còn lành

Dân làng quen đều ham đón mình

Người thân thích đâu ra nhiều thế

Không đấu đong anh em bà con …

Như chúng ta đều biết, trong các câu chuyện hài hước người ta thường phóng lớn, bóp méo sự thật để tạo nụ cười. Phóng lớn, bóp méo sự thật chứ không phải bịa đặt. Nước mắt nằm trong những sự thật ấy. Nghe nhạc Đan Trường người ta có cảm tưởng mỗi thanh âm, mỗi ca từ ông viết ra, đều xuất phát từ lòng tư hương. Tình yêu đối với đất nước của ông người ta có thể nhận ra trong cách xử dụng ngôn ngữ và giai điệu hoàn toàn Việt Nam của ông, dù ông sống xa đất nước đã lâu. Sương muối là một từ kép trong tiếng nói của chúng ta để chỉ và cũng để phân biệt với thứ sương thông thường.

Khi viết: “Tối buông màn sương pha muối”, Đan Trường đã chẻ từ đó làm hai và đấy là cách nói riêng, cái duyên riêng của ông. Chữ “pha” dường thêm sức nặng cho phần “muối”, làm tăng vẻ xót xa.

“Xót xa như muối đổ trong lòng”

Trách Người Đi của Đan Trường được tung ra đời khi đất nước chẳng lúc nào yên, người ta phiêu bạt khắp nơi, quê hương là nỗi ám ảnh không nguôi và bài hát gần như trở thành tâm sự của rất nhiều người.

Trách Người Đi

Sương lam tuôn rơi hắt hiu trên hàng thông

xám reo vi vu

Khiến xui bao nhiêu nhớ nhung

tràn lòng ước mơ

Người đi phương xa đâu ngờ

Miền quê hương ai mong chờ

Đau đớn xót thầm từ ngày biệt ly

Gió thu về mang thương nhớ

Đến cho lòng thêm chan chứa

Lá ngô bay trong sương sầu

Biết bao giờ trông thấy nhau

Tối buông màn sương pha muối

Xót xa lòng riêng trăm mối

Gió thu xưa không quên về

Cớ sao mà người cứ đi

II

Đêm đêm canh ba lắng nghe câu hò êm ái

trên dòng sông

Tiếng ca năm xưa thản nhiên

cùng thuyền cuốn trôi

Đò quên không mang duyên về

Còn vương đâu đây câu thề

Xa vắng mấy nghìn lần nhìn thuyền đi

Sĩ Phú