Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 2 Jun 2025

12. Dương Thiệu Tước

Sau biến cố 1975, Dương Thiệu Tước ở lại trong nước và đã tạ thế. Trong những năm cuối đời, Dương Thiệu Tước và Lê Thương là hai tác giả, được người ta nhắc tới và lựa chọn một số tác phẩm cho trình bầy ở những nơi công cộng. Thế nhưng trong cuộc sống hàng ngày, Dương Thiệu Tước có vẻ hoàn toàn đóng vai một người vắng mặt. Có thể vì tuổi tác. Cũng có thể ông lựa chọn cách sống như thế. Một điều lạ lùng là, tuy nhạc của ông có được đem trình diễn trở lại, nhưng ngay lúc nghe nhạc ông, người ta vẫn cảm thấy sự vắng mặt của ông. Tựa hồ mỗi dòng nhạc ông viết ra, được hát lại ấy, tự nó, nói ra rằng: “Sống một đời như thế là đủ. Những điều đã nói không cần thiết được nhắc lại. Nhắc lại cũng chẳng sao, nhưng không cần thiết”.

Ông hiện hữu bằng chính sự vắng mặt của mình. Dù người ta nghe và hiểu nhạc Dương Thiệu Tước như thế nào, ông vẫn là một trong những đỉnh cao nhất, hợp thành dãy Trường Sơn của nền âm nhạc Việt Nam. Ngoài sáng tác, Dương Thiệu Tước còn là một danh cầm. Ông chơi được nhiều nhạc cụ: dương cầm, tây ban cầm, hạ uy cầm, đàn tranh, đàn bầu … Những bản nhạc như Bến Xuân, Suối Mơ của Văn Cao và Phạm Duy, Ngọc Lan của Dương Thiệu Tước do chính ông đàn Hạ uy cầm, đài phát thanh Sài Gòn vẫn cho phát hàng đêm trước đây, nhiều người vẫn còn nhớ. Sau ông, người ta không còn được nghe thấy ngón đàn ngọt ngào nào như thế nữa. Sau 1975, Dương Thiệu Tước vẫn được lưu dụng (chữ CS dùng để chỉ những người làm việc trong chế độ cũ được tạm giữ lại) để giảng dạy về Tây ban cầm tại Trường Quốc Gia Âm Sài Gòn, vì ông là giáo sư duy nhất dạy cấp cao đẳng.

Dù rất am hiểu về cổ nhạc dân tộc, và, một số ca khúc của ông viết dựa trên những làn điệu đặc thù của miền Trung, miền Nam, nhưng những bản như Tiếng Xưa, Đêm Tàn Bến Ngự, vẫn mang một vẻ gì đó rất riêng biệt, rất Dương Thiệu Tước. Dương Thiệu Tước cũng là một trong những người viết lời ca hay nhất của chúng ta.

Ở Dương Thiệu Tước không có những khám phá mới lạ trong cách xử dụng ngôn ngữ. Nhưng trong khuôn khổ, ý nghĩa từng chữ ông dùng, chứng tỏ ông nắm vững và hoàn toàn làm chủ những gì ông muốn viết. Thơ và họa tràn lan trong nhạc của ông, đẹp cái đẹp của những bức tranh thủy mặc hay ấn tượng, như các bản Thuyền Mơ hay Áng Mây Chiều.

Đó là những bức tranh được vẽ bằng màu sắc riêng của âm nhạc. Ngoại trừ bản Bóng Chiều Xưa, một tình khúc, có vẻ như vì tình mà được viết ra, các ca khúc khác của Dương Thiệu Tước, tình thường lẫn với cảnh. Người ta không biết ông yêu người hơn hay yêu cảnh hơn. Cũng có thể vì yêu người nên ông cũng yêu cảnh và ngược lại. Dương Thiệu Tước cũng là người đầu tiên dùng được nhiều thể nhạc Tây phương để viết nhạc và đã Việt-nam hóa được các thể điệu ấy. Khi ông viết Ôi Quê Xưa, thể điệu Tango Habanera còn xa lạ với nhạc Việt Nam. Bằng ca khúc này, Dương Thiệu Tước đã làm cho nó trở nên thân thuộc ngay với người nghe. Hình ảnh Dương Thiệu Tước vẽ ra trong ca khúc tư hương ấy, cảnh điêu tàn, gió mưa, nhịp cầu, mái tranh, không một chút gượng ép. Và người ta hiểu ngay rằng, nhạc sĩ Việt Nam nào cũng có thể dùng thể điệu ấy để viết ca khúc, nếu người ta có cái tài của Dương Thiệu Tước.

Phạm Duy xếp nhạc Dương Thiệu Tước vào loại quý phái của nhạc Việt Nam. Quả vậy, từ giai điệu cho đến những chỗ luyến láy trong mỗi ca khúc của ông, người ta dễ dàng nhận ra cái vẻ trau chuốt, hào hoa, nhưng cũng rất lịch sự, trang trọng. Nhạc Dương Thiệu Tước không khó đàn, cũng không khó hát. Nhưng không phải ai cũng đàn, cũng hát được.

Có lẽ vì thế, giữa người nghe, người hát nhạc Dương Thiệu Tước, luôn hiện hữu một khoảng cách. Cái khoảng cách ấy nên được hiểu như thế nào đây? Nó từa tựa như lời khuyên nhủ: “Cuộc đời như thế, lòng người yêu đời, yêu người như thế, nhưng chẳng thể nào chiếm hữu trọn vẹn được. Ao ước hơn chỉ là ảo tưởng. Trần gian là một giới hạn. Hai tay chúng ta cũng là một giới hạn. Chẳng thể nào ôm hết được. Nhìn nhận như vậy, có vẻ lại chính là phương thức để vượt qua những giới hạn đấy”.

Thành thử, dù không có cái vẻ ôm xiết lấy cuộc đời như nhạc Phạm Duy, nhưng nếu người ta thuộc nhạc Dương Thiệu Tước, khi yêu, người ta vẫn cảm thấy nhạc ông có những điều nói đúng với tiếng lòng của mình. Và, đó cũng là một cách yêu không kém phần thiết tha, đằm thắm.

Nói chung, nhạc Dương Thiệu Tước cũng là nhạc tình. Nhưng ông không yêu cái tình yêu vồ vập. Ông yêu cảnh, nhưng dường như, lúc nào ông cũng đứng ở vị thế ngoạn cảnh. Ông muốn nhập vào cảnh bằng tâm hồn mình, chứ không phải bằng thân xác. Ông giống như người đứng giữa đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan:

Dừng chân, ngoảnh lại, trời non nước

Một mảnh tình riêng ta với ta

Người ta không chỉ sống mà còn có một cách thế sống, cách thế thuởng ngoạn và chịu đựng cuộc sống nữa. Sự im lặng của Dương Thiệu Tước kể từ biến cố 75, ông ở lại trong nước, cho đến ngày ông qua đời, không phải là một cách thế sống của ông đó sao?

Ước gì chúng ta có thể được nghe lại chính ông và Minh Trang hát Bóng Chiều Xưa của cái thời Đài Pháp Á xa xưa một lần! Với cái tên Vân Hải, Dương Thiệu Tước còn là một ca sĩ có một giọng hát, ai đã có dịp may mắn được nghe, hẳn không thể nào quên. Điều ước khó thành, nếu không muốn nói là, không thể nào có được nữa.

Bông hồng tạ ơn những người đã viết nhạc và hát cho chúng ta nghe, chúng ta có muốn gửi tới Dương Thiệu Tước hôm nay, trên thực tế, đã muộn. Bởi vì Dương Thiệu Tước đã mất.

Nhưng những người như ông thì chúng ta có thể nói như Nguyễn Du:

“Thác là thể phách, còn là tinh anh”.

Cái chết của ông chỉ là sự vắng mặt của ông giữa cuộc sống này thôi. Những gì ông đã viết ra và để lại cho đời, cũng giống như những mùa hoa, có thể có lúc tàn, nhưng đến kỳ sẽ nở lại. Ông đã làm giàu cho âm nhạc, làm giàu cho tâm hồn nhiều thế hệ Việt Nam.

Mong ước có được nột ngày, tất cả những người đi xa sẽ có thể trở về, những người nghe nhạc của ông hôm nay, ở nơi xa xôi này, sẽ được nghe nhạc của Dương Thiệu Tước ngay trên chính mảnh đất của quê hương, được trực tiếp đặt những bông hồng tưởng niệm trên mộ phần nơi ông an nghỉ,

để tỏ lòng biết ơn.

Áng Mây Chiều

Trời hoàng hôn nắng vàng xao xuyến

Kìa làn mây gió quyến xa đưa

Mây trôi lững lờ hồn ai luống ngẩn ngơ

Chiều lắng lắng xuống dần,

lắng lắng gieo sầu chiều mơ

Kìa áng mây chiều

Thuyền mây lướt tha thướt về bến nào

Chìm trong bóng tà dưới trời u sầu

Làn mây kia gió đưa về đâu

Này áng mây chiều

Thuyền mây ơi trôi đi đừng vấn vương

Về quê xa nhắn ai khuây tơ lòng

Là nam nhi chí trai tang bồng

Gió cuốn cuốn lớp mây bay

Sương rơi rơi khắp gió đây

Ai ra đi khắp bốn phương

Nơi biên cương chốn sa trường

Gió cuốn cuốn lớp mây bay

Sương rơi rơi khắp đó đây

Trong sương thu bóng ai ngồi

Nhớ nhung hoài tình xưa …

Nhìn áng mây chiều

Làn mây lướt tha thướt về bến nào

Chìm trong bóng tà dưới trời u sầu

Làn mây kia gió đưa về đâu

Này áng mây chiều

Thuyền mây ơi trôi đi đừng vấn vương

Ngày chia tay thiết tha bao tơ lòng

Mà giờ đây cách xa muôn trùng

Bóng tối lan

Mây khuất ngàn xa

Quỳnh Giao