Bông Hồng Tạ Ơn

vietmessenger.com

Nguyễn Đình Toàn

234 Tác Giả & Nghệ Sĩ Việt Nam

Post by Sơn râu 30 May 2025

8. Cung Tiến

Cung Tiến nổi tiếng rất sớm. Những ca khúc đầu tiên của ông như Thu Vàng, Hương Xưa, Hoài Cảm, đều được viết từ khi ông còn ngồi ở ghế các trường Trung Học. Những bài hát của Cung Tiến khi ấy, thường được đưa tới thính giả trước hết qua “chương trình phát thanh học sinh, sinh viên” của đài phát thanh Quốc Gia Sài Gòn, bằng các giọng ca Duy Trác, Đỗ Tuấn [Đỗ Đình Tuân], Phạm Vận, Kim Tước, Mai Hương, Bạch Tuyết, Mai Ngân, Mai Hân, Thể Tần, Hồng Hảo … tất cả đều còn là học sinh, sinh viên. Và, những ca khúc đầu tay ấy của Cung Tiến, không phải chỉ được các sinh viên, học sinh ưa thích, mà còn được hoan nghênh bởi các thành phần thính giả rộng lớn khác nữa.

Vì thế, Cung Tiến trở thành niềm hãnh diện chung của các sinh viên, học sinh một thời. Ông như biểu tượng của một tài năng trẻ, xuất hiện là được công nhận ngay.

Tuy chỉ là những tác phẩm đầu tay, nhưng những bài hát của Cung Tiến đã có đủ nét tài hoa và nghiêm chỉnh, để có thể bền vững lâu dài. Quả thật, bài hát nào của Cung Tiến, dù ngắn hay dài, luôn luôn toát ra một vẻ trang trọng, đẹp cái đẹp của một bức tranh lụa nhiều hơn một bức sơn dầu. Tất cả màu sắc hình như đều được nhìn qua một lớp sương mù, ẩn đấy mà hiện đấy. Theo Phan Lạc Phúc, những bài hát đầu tay của Cung Tiến, “từ khi xuất hiện tới nay, trên 40 năm, không lúc nào ngừng tỏa hương thơm. Một hương thơm dịu dàng, sâu kín, có để ý tìm mới thấy. Nó không gây ồn ào như một số nhạc thời thượng, tiền tuyến, hậu phương, du ca, về nguồn, thân phận, nhưng có một sức sống riêng bền bỉ. Đó là một khu vườn Cung Tiến, không lẫn với ai, nhạc ‘xưa’ nhưng không ‘cũ’ bao giờ, nghe càng lâu càng thấm. Nó chịu được sự thử thách của thời gian.

Nghe nhạc Cung Tiến, tôi thường nghĩ đến người con gái đẹp của một thế gia vọng tộc vừa suy tàn, sống ẩn dấu trong một khu vườn hẻo lánh, nhưng luôn luôn mang một nỗi tự kiêu thầm kín về gia phong và nếp sống của mình”. Có người cho rằng, ca khúc của Cung Tiến đều là những bản dịch từ thơ sang nhạc. Nó là rượu cất từ nho chứ không phải rượu ngang.

Ông là người có kiến thức sâu rộng về nhiều mặt, ngoài viết nhạc Cung Tiến còn là một dịch giả văn chương và là một chuyên gia kinh tế, nhưng ông yêu thơ. Lời ca của ông có một vẻ gì đó như được chiết ra từ thơ,

thơ của những người ông đã đọc, thơ của trời đất và thơ của chính tâm hồn ông:

Trên đường vào thôn vắng

Vương dày đặc tơ trăng

Tưng bừng hội hoa đăng

Muôn ánh đèn hòa muôn tiếng cười

muôn tiếng ca

Lòng ta như mới nở muôn cánh hoa

Người ta không thể tách rời trăng ra khỏi bất cứ vật gì trong một khung cảnh dày đặc tơ trăng như thế. Vâng hình như Xuân Diệu, Huy Cận, Vũ Hoàng Chương cũng đã nhìn thấy một đêm trăng như thế. Về phần lời ca, tuy cách xử dụng ngôn ngữ, những hình ảnh Cung Tiến đưa ra trong nhạc của mình không có gì mới lạ, nhưng nó hợp nhất với tài năng của ông, làm nên một xâu chuỗi những hạt ngọc quý và nhất là, nó cho người nghe

thấy được cái tiềm ẩn kỳ diệu của chữ nghĩa, người ta không bao giờ tát cạn được. Nếu người ta biết cách dùng, không có chữ nào cũ cả. Một điểm đặc biệt khác nữa của nhạc Cung Tiến là nó toát ra một không khí trí thức, dù cho nó có là một bản tình ca chăng nữa. Nó giống một ngôi đền hơn là một căn nhà. Nó gần với tưởng tượng hơn là da thịt. Nó gợi cho người ta nhớ tới tuổi trẻ hơn là những phần đời về sau.

Nó là thế giới để cho người ta chiêm ngưỡng, nâng niu, chứ không phải để sống với. Đây không phải là ưu hay khuyết điểm của nhạc Cung Tiến.

Mà chỉ vì nó đã được tạo ra như thế. Ba mươi, bốn mươi năm, đã trôi qua.

Cung Tiến nay đã ở vào cái tuổi nhi nhĩ thuận. Ông sáng tác không nhiều, hay đúng hơn, những gì ông cho chúng ta nghe không nhiều. Nhưng mỗi bài là một tác phẩm hoàn chỉnh, Và bao giờ cũng được viết bằng sự đắn đo, suy nghĩ kỹ càng. Vì thế, thời gian trôi qua, Cung Tiến vẫn bảo vệ được lòng yêu mến của người nghe đối với nhạc của mình. Ca khúc của Cung Tiến liên quan nhiều tới thơ. Mỗi khổ nhạc của ông, tách rời ra, là một khổ thơ.

Không phải ông chỉ là người yêu thơ. Mà bản thân ông cũng là một thi sĩ. Lời ca của ông chính là thơ của ông. Ông cũng là người phổ nhạc rất nhiều thơ. Thơ Thanh Tâm Tuyền. Thơ Trần Dạ Từ. Thơ Quang Dũng. Ông

cũng đã đưa cả tập Chinh Phụ Ngâm của Đặng Trần Côn và Đoàn Thị Điểm [?] vào một bản giao hưởng.

Cung Tiến còn phổ nhạc cả Đường thi nữa. Đó là bài Hoàng Hạc Lâu của Thôi Hiệu với bản dịch ra Việt ngữ của Vũ Hoàng Chương. Cung Tiến là một người khó tính. Ông thay đổi lối viết hoài. Từ những ca khúc như Hoài Cảm, Hương Xưa đến nhũng bài như Mắt Biếc, Lệ Đá Xanh là một thay đổi. Tới những bài như Hoàng Hạc Lâu lại một giai đoạn thay đổi khác nữa.

Thế nhưng Cung Tiến vẫn nói về những sáng tác trước đây của mình như những bài tập. Dù Cung Tiến nói với ý nghĩa thế nào, thính giả nói chung, đều cho rằng, điều quan trọng nhất đối với một tác giả là tác phẩm, kỳ dư chỉ là những chú thích.

Gần đây nhất, Cung Tiến có khuynh hướng viết nhạc không lời chứ không viết ca khúc như trước nữa. Với tài năng sẵn có, với kinh nghiệm và sự hiểu biết sâu rộng về nhiều mặt của mình, chúng ta, những thính giả ưa thích nhạc của ông, hy vọng sẽ được nghe những tác phẩm lớn và khác lạ của ông. Nhưng với những gì ông đã viết, chúng ta đã được nghe, Cung Tiến đủ xứng đáng được coi là một trong những nhạc sĩ tài hoa nhất của đất nước chúng ta rồi. Bạn bè ông, những người cùng lứa tuổi với ông khi xưa, vẫn giữ nguyên vẹn niềm hãnh diện một thời và chờ nghe những tác phẩm mới của ông.

Hương Xưa

Người ơi!

Một chiều nắng tơ vàng hiền hòa

hồn có mơ xa

Người ơi!

Đường xa lắm con đường về làng

dìu mấy thuyền đò

Còn đó tiếng tre êm ru

Còn đó bóng đa hẹn hò

Còn đó những đêm sao mờ

Hồn ta mênh mông nghe sáo vi vụ

Người ơi!

Còn nhớ rõ trưa nào ngày nào

vàng bướm bên ao

Người ơi!

Còn nghe mãi tiếng ru êm êm

dường trong ca dao

Còn đó tiếng khung quay tơ

Còn đó con diều vật vờ

Còn đó nói bao nhiêu lời thương yêu

tới kiếp nào cho vừa

Ôi những đêm dài hồn vẫn mơ hoài

một giấc xa xôi

Buồn sớm đưa chân cuộc đời

Lời Đường thi nghe vẫn rền trong sương mưa

Dù có bao giờ lắng men đợi chờ

Tình nhị hồ vẫn yêu âm xưa

Cung nguyệt cầm vẫn thương Cô Tô

Nên hồn tôi vẫn nghe trong mơ

Tiếng đàn đợi chờ mơ hồ

Vẫn yêu muôn đời nàng Quỳnh Như thuở đó

Ôi những đêm dài hồn vẫn mơ hoài

một giấc ai mơ

Dù đã quên lời hẹn hò

Thời Hoàng Kim xa quá chìm trong phôi pha

Chờ đến bao giờ tái sinh cho người

Đời lập từ những đêm hoang sơ

Thanh bình như bóng trưa đơn sơ

Nay đời tan biến trong hư vô

chết đầy từng mồ oán thù

Máu xương tơi bời nhiều mùa thu

Người ơi!

Chiều nao có nắng vàng hiền hòa sưởi ấm nơi nơi

Người ơi!

Chiều nao có thu về cho tôi nhặt lá thu rơi

Tình có ghi lên đôi môi

Sầu có phai nhòa cuộc đời

Người vẫn thương yêu loài người

Và yên vui sống cuộc sống vui

Đời êm như tiếng hát của lứa đôi