Tạp Bút Năm Quý Dậu 1993

vietmessenger.com

Vương Hồng Sển

(viết ngày 20 October 1993)

Post by Sơn râu 18 Jul 2024

Photo edit by Sơn râu

Phần 39

Đọc Sách, Suy Nghiệm Và Viết…

Một bạn nhỏ trao cho tôi một cuốn sách Pháp và mời đọc.

Ban đầu tôi từ chối, vì sách dày gần 500 trang (484 tr.) và thời giờ còn lại của tôi không được dài như vậy, nhưng khi đọc lại say mê và đã quên mất tuổi già. Đó là cuốn: L’Epoque 1900 (Thời đại 1900, Thế hệ 1900) của André Billy (Talandier, 1931), nếu dịch lại và cho xuất bản ở đây, không khỏi bị cắt bỏ bôi xén không cơ man nào nói được, vì ở đây in sách là để giữ chặt túi tiền bất chấp văn nghệ, còn sách Pháp nầy gồm toàn tên họ, danh tánh khó đọc khó nhớ của những người làm cách mạng là nghề và làm văn-hóa là cơ bản giữ gìn dân-tộc-tính và văn-hóa nghệ-thuật.

“Cân quắc anh hùng” thời đại nào cũng có và nước nào, Đông như Tây, vẫn có, nói cách khác, cần chi kể nhiều khăn yếm, có bằng Brevet Supérieur, con của một quan triều đình, nhưng nhảy ra làm cách mạng và đã hy sinh cho tổ quốc, thi thể xiêu lạc nơi nào nào ai rõ được duy danh còn tạc làm tên đường N.T.M.K.

Tôi đọc L’Epoque 1900 và xin ghi lại đây gương một “anh-thư lỳ lợm” như sau:

Từ trang 420 đến tr.422 sách dẫn thượng chép lại gương lỳ lợm cứng đầu:

Nàng tên Louise Michel, có biệt hiệu là “La Vierge Rouge” (Nữ Xích-tử), từng làm cách mạng, chung đảng với Rochefort, cùng xuất ngoại qua xứ Nouméa rồi trở về đất Pháp với Rochefort. Năm 1883, nàng bị kêu án “sáu (6) năm cấm cố và mười (10) năm bị quản thúc”, trước bị giam ngục thất Saint Lazare, rồi dời qua khám Clennent.

Đến năm 1886, có giấy “tha bổng”, nhưng nường từ chối không chịu bước ra khỏi chốn ngục tù. Người ta sai trưởng tòa đến rao bản án, truyền lịnh nếu vi lịnh nường sẽ bị phạt 15 ngày từ và phạt 1.899 francs, kế đó có lịnh không cho nước uống cơm ăn, và mở toát cửa ngục thất, nường cũng không rời ngục xá. Quan bộ trưởng Nội vụ ra lịnh cho xông khói, un như un jambon, bít cửa, khói cay làm nàng sặc sụa… rồi dùng nhà nước chánh phủ không làm cách nào đề trục xuất và phải dùng cấp bực tối cao là phá bằng khám Saint Lazare, sai lính sen đầm vào thì nường nắm tay hai người lính và cười to “vẫn còn ở tù…”.

Gương bất khuất còn dài, tôi xin chấm dứt, để khỏi nhức mắt độc giả…

Trong bài nầy tôi viết tầm ruồng vì uất ức, chỉ nhớ ba việc:

1) Nhà xuất bản Pháp năm 1833 v.v… vẫn tôn trọng ý kiến của người viết, tác giả;

2) Nhà xuất bản năm 1993 ở t.p.H.C.M. chỉ tôn trọng cái gì làm ra tiền;

3) Chỉ có tinh thần bất khuất của hai nữ anh hùng (anh thư) cách mạng là:

• đời xưa bên Pháp, Louise Michel;

• đời nay nơi đất nầy, Nguyễn Thị Minh Khai nay đứng tên thế Chasseloup Laubat, Hg.T.Tự.