Tạp Bút Năm Quý Dậu 1993

vietmessenger.com

Vương Hồng Sển

(viết ngày 5-XI-1993)

Post by Sơn râu 16 Jul 2024

Photo edit by Sơn râu

Phần 33

Cảm Tưởng Hoang Mang Khi Được Tin Châu Hải Kỳ Vắn Số

Tôi chưa quen, chưa biết mặt lần nào, chỉ thỉnh thoảng đọc trong sách của Lộc Đình-Nguyễn Hiến Lê thì biết Châu Hải Kỳ viết văn gãy gọn và đúng đắn.

Vừa rồi tôi lại được anh Lê Ngộ Châu gởi biếu một cuốn dày 176 trang rộng khổ 12 x 19 nhan là Nguiễn Ngu Í, cuộc đời và văn nghiệp do Châu Hải Kỳ soạn, sách nầy tôi đang đọc chưa xong, đọc đến trang 172 thì hay tin dữ dội Hải Kỳ đã mất ngày 18-7-1993 và khi đọc trở lại nơi trang 2, bìa tập sách, mới rõ tên thật của Hải Kỳ là Võ Văn Côn, quê Quảng Nam nhưng sanh tại Quảng Ngãi, sau năm 1945, đã đậu bằng tú tài Pháp Việt, than ôi, Hải Kỳ còn toan viết, và mình còn trúng mong đọc tiếp những gì anh nầy viết về các nhà văn mình từng quen đọc, thì bỗng bút rơi người mất, khiến khôn xiết xúc động và nhớ lại hai câu tự nhiên khóc bạn của kép Tư Chơi khóc kép Tư út: “Những thằng đáng chết sao không chết, lại chết chi thằng đáng sống lâu?”, và tuổi già sắp tới ngày khao đãi tuổi 93, và cũng chẳng cần muốn ăn khao làm gì, và đang hoang mang với tin dữ thì nhớ lại quyển sách nhỏ đang đọc là nhắc lại cuộc đòi của một nhà văn mình đã từng tiếp xúc và lắm phen bực trí vì anh Hữu Ngư, cũng là Ngu Í nầy, thường ba hoa nói liền miệng, và nay Ngư (Cá) hay Í (í ngu) nầy nào có khác chi mình, cũng thì chích chòe bá láp liền xì, duy chưa biết có ai đã trách mình vẫn cũng có tánh ăn ngay nói thẳng và nói hết không chừa?

Nhớ lại câu nho học lóm “Nhơn sanh vô bá tuế, Uổng tác thiên niên kế”, anh bạn Hải Kỳ có lòng muốn soạn lại một cách đúng đắn để truyền lại cho học trò theo học lớp của anh nơi trường ở Nha Trang thì trời đành dứt số.

Lại nhớ hai câu trong cặp liễn tre treo nơi vách thơ phòng:

“Tối dị hành kim nhựt sự”, “Đắc nhàn độc cổ nhân thư” (khó nhứt việc thường ngày nay, muốn nhàn hãy đọc thơ cổ nhân để lại), lại vẫn làm tàng khách sáo, Sển nầy nay khóc hai hồn chết chưa đáng chết. Huy lụy.

Lời nói thêm ngày 19-XI-1993: Trên đây tôi viết lỡ Hải Kỳ sanh 1945, thọ 48 tuổi, nay rõ lại Hải Kỳ có lẽ sanh 1925 và như vậy thọ 68, là tuổi “cổ lai”, tôi đã sớn sác và xin nhắn độc giả xem mấy lời cải chánh nơi trang nầy.

Còn một trang nầy nữa, viết để vá vào trang thiếu, lại nhớ nghề vá víu của ngày nay là nghề của kỹ sư hay cán bộ cao cấp gọi “cán sự chuyên môn” (agent technique) của sở công chánh, tức một nghề minh minh chánh chánh phải có thực tài mới làm nổi, thế mà ngày xưa nghề nầy đủ bị chê là nghề hạ tiện, năm thật xưa lối 1900, đã có một chức tri huyện làm ở

tòa bố tỉnh Sốc Trăng, chức huyện, làm việc nơi văn phòng thế mà vì quan chủ tỉnh cắt sai quan huyện ra trông coi trồng cây bọc theo đường lộ của châu thành, rồi quan huyện nầy tức giận bèn xin về hưu, mà đã quên rằng thà làm ông đốc công coi trồng cây che mát lộ mà vẫn có ích cho xã hội hơn làm huyện làm phủ mà chỉ biết vinh thân ích gì? Than ôi, cũng vì nạn người mình quá ham làm quan, chỉ trông mong thi đậu làm quan để bóc lột, và chừng sáng mắt biết tỉnh ngộ, biết không làm quan và biết tranh đấu chen vào thương trường mua bán với khách Tàu khách Chà thì cũng đã trễ… Và việc đời nghĩ chẳng hay cùng, xin cho tôi lẻo mép, nói lạc đề: chuyện xưa tích cũ, thánh Gandhi, linh hồn của thuyết “bất chống” đã hy sinh binh vực sự sống còn của nước Ấn, nhưng cũng có đứa thất phu giết… Châu Ân Lai, nhà chánh trị một mực thẳng thán làm cho Trung quốc trở nên hùng mạnh, nhưng khi biết mình không sống mãi thì đã dặn hỏa táng hơn là xây mộ kềnh càng, còn trêu đời nầy ngày nay thiếu chi người, sanh tiền chỉ đục khoét ăn xới, nhưng lại muốn có sinh phần hay phần mộ bê-tông cốt sắt để đời. Giết một mạng bị đưa ra tòa xử về tội sát nhơn, giết cả muôn thiên lại được tiếng Anh hùng. Mấy chữ “sanh vi tướng, tử vi thần” đã làm cho bao nhiêu từ mạng, và đọc sách cũ, tại sao bên Tây, vua không đáng ra vua nhưng nhờ phe võ mạnh mà đi chiếm thuộc địa, chứ phe văn cũng tèm nhèm dơ bẩn nhưng vì viết văn hay nên khi chết được an xác trong diện Panthéon, còn bên nước Việt ta, vua giỏi nhưng quan võ đánh giặc bằng dao mác làm sao cự nổi với súng bắn xa, mousqueton, canon bùm bùm và quan văn ở theo sách biết giữ tiết, không bao giờ sợ chết.

Báo chí ngày nay nhiều như nấm mối gặp mưa rào, tiền đâu đủ mua, mỗi trang mỗi ngày toàn chém giết, chết chóc, nghe mãi về chiến tranh chỗ nầy chỗ kia, đạo nầy đạo nọ, chừng nào mới thấy hòa bình để hưởng những chuỗi ngày nhàn nhã, khoai ngọt cơm tươi, vẫn giết cá ở biển bằng thuốc súng, và dùng súng mạnh tàn sát voi trong rừng để lấy ngà, săn thú bán thịt, ô hô “chữ nhàn bán rẻ thứ ai ưa?”.