Trần Văn Bá – Người Kháng Chiến Quân

Chuyển ngữ từ bài:

Trần Văn Bá, portrait d’un résistant

của Olivier Todd (1987),

đăng ngày 9 tháng giêng năm 2013
 trên trang mạng Mémoires d’Indochine.
http://indomemoires.hypotheses.org/5110

 bởi Lê Bá Hùng (để tưởng nhớ, Tháng Giêng 2013)

Post by Sơn râu 29 Mar 2024

Lời Tòa soạn:

Ngày 8 tháng 1 năm 1985, Trần Văn Bá đã bị hành quyết tại Việt Nam vì đã tham gia  một phong trào kháng chiến chống Cộng có tên là Mặt Trận Thống Nhất các Lực Lượng Yêu Nước Giải Phóng Việt Nam. Vào lúc hoàng hôn của Chiến tranh Lạnh, nhà báo Olivier Todd đã ghi nhận và kính phục người chiến binh này về nguyên nhân của một cuộc chiến đấu mà ông gọi là “cuộc kháng chiến thứ ba” của Việt Nam. Ông đã nhắc lại, hai năm sau cái chết của Ba, cuộc hành trình tuyệt vời của người sinh viên Việt Nam này, để trở về quê hương tổ chức cuộc đấu tranh vũ trang chống lại bọn độc tài áp bức.

Nếu các phân tích của Todd được xuất bản vào tháng 5 năm 1987, trước khi Bức tường Bá-linh bị sụp đổ, đã bị phủ nhận bởi các dữ kiện xẩy ra sau đó thì bài viết cũng vẫn rất đáng giá bởi vì “Linh Hồn của Trần Văn Bá” (Ngày Giổ tưởng niệm về cái chết của ông) vẫn được thực hiện ngày nay trong vùng Ba-lê và ở Bỉ quốc bởi các đồng hành trung thành củ của ông.  Một “Vụ Trần Văn Bá” cũng đã nổ ngay ở trung tâm của quận thứ mười ba của Ba-lê trong năm 2008 khi một ủy ban được thiết lập để xây dựng một tấm bia tưởng niệm kháng chiến quân này tại một quảng trường yên tĩnh trong quận này. Ý tưởng này đã gây ra một phản ứng mạnh mẽ từ các tên cán bộ Việt cộng tại Pháp nhằm đánh bại việc mà chúng coi như là một sự khiêu khích. Từ khi qua đời vào tháng Giêng năm 1985, Trần Văn Bá vẫn tiếp tục ám ảnh mọi người. Có lẽ là vì thi hài của ông vẫn chưa được trao trả lại cho gia đình ông.

Nếu Trần Văn Bá đã gây nên bao nhiêu niềm quan tâm – và điều này có lẽ là nguyên nhân dấn thân của ông – thì đó chính là bi kịch lịch sử gia đình của ông mà chúng ta có thể đọc để nhớ lại trong phần tiểu sử của ông:

 Ông Cậu của Ông tên Bùi Quang Chiêu đã là viên kỹ sư canh nông Việt Nam đầu tiên  được đào tạo ở Ba-lê và là sáng lập viên của Đảng Lập Hiến Việt Nam vào năm 1919, mà đã bị ám sát cùng với 4 con trai và cô gái út  vào năm 1945 bởi bọn cộng sản.

Ông Trần Văn Văn, thân phụ của ông, sau khi tốt nghiệp HEC ở Paris, đã dành trọn đời  mình để đóng góp cho công việc hiện đại hóa về chính trị, kinh tế và xã hội của đất nước. Từng là một chiến binh trong mật khu dạo thập niên 40, rồi là Bộ trưởng Kinh tế trong chính phủ độc lập đầu tiên của nước Việt Nam dưới quyền  vua Bảo Đại năm 1949, rồi chống lại chế độ độc đoán của Ngô Đình Diệm, rồi sau đó chống luôn chính quyền quân sự mà đã kế nhiệm trong thập niên 60, cũng là một dân biểu Quốc hội Lập Hiến để rồi cuối cùng đã bị ám sát vào ngày 7 tháng chạp năm 1966 tại Sài Gòn trong khi đang là một ứng cử viên tổng thống cho năm 1967.

Nguồn: http://www.tranvanba.org/vf/

Bài viết này đã là nguồn cảm hứng cho luận án được đệ trình của chúng tôi vào năm 1997 tại Trường Đại học Paris 7 và với tên gọi  rất đúng đáng là “Cuộc Kháng Chiến Thứ Ba của Việt Nam. Các Âm Mưu và Đối Kháng chống lại nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 1975-1995″.

Nó đã được đăng trên một tạp chí chính trị về Việt Nam bằng Pháp ngữ (nay đã đóng cửa), với gợi ý từ bài phát biểu của Olivier Todd trước Ủy ban Trần Văn Bá.

FG, ngày 9 tháng giêng năm 2013 *****

“Tôi không biết nếu có một số các bạn đã nhớ lại chăng phiên tòa bị dàn cảnh trước ở Sài Gòn, lúc bấy giờ đã bị gọi là Thành phố Hồ Chí Minh bởi bọn lãnh đạo của cái nước Cộng hòa, được gọi là ‘dân chủ’  của Việt Nam [Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam].

Ba năm trước đây, chúng đã tổ chức quay phim phiên tòa, đúng y bon cái kiểu sì-ta-lin thuần túy; các luật sư thì không hề có quyền gì cả và các bị can thì cũng vậy. Và trong số bị can đó, có một người dể nhận dạng được vì ông ta có một vết bớt màu rượu chát đỏ gần lông mày bên trái. Đó chính là Trần Văn Bá . . .

Tôi nghĩ rằng chúng ta nên cố gắng tránh thổi phồng Trần Văn Bá, dù ông đã bị kết án tử hình hay dù trong cộng đồng Việt Nam ngày nay, ông được coi không như kẻ khởi nghiệp nhưng chỉ là một gương mẫu để mà noi theo.

Bọn cộng sản Việt đã nói là cuộc chiến Đông Dương thứ nhất đã là cuộc kháng chiến thứ nhất, và cuộc kháng chiến thứ hai thì cũng chỉ là cuộc kháng chiến thứ hai mà thôi. Rõ ràng là chúng đã không tiên liệu được là sẽ đã có một cuộc kháng chiến thứ ba, mà lần này, là để chống Cộng và Bá đã là một trong những kháng chiến quân ưu tú nhất của cuộc kháng chiến này.

Ông đã đến Pháp trong thập niên 1960. Thân phụ [Trần Văn Văn] của mình đã bị sát hại. Ông là một giảng viên tại đại học Nanterre và vai trò này thì cũng không dễ dàng gì tại Nanterre vào những năm 1960 bởi vì những người Việt Quốc Gia đều bị tức khắc đối xử như là bọn phát-xít. Sau đó, ông đã là Tổng thư ký của Hiệp hội Sinh viên [Association des Étudiants AGEVP]. Ông đã là nhân vật cực kỳ thân thiện, rất để ý, luôn luôn lo lắng quan tâm vô cùng đến đất nước mình. Ông rất chống cộng nhưng cũng không quá khoan dung đối với chính quyền Sài Gòn của thời gian đó. Ông chỉ đơn giản quyết định vị trí người quốc gia yêu nước cho chính mình.

Với thời gian qua đi, ông đã suy tư nhiều, chắc không như là lúc ban đầu về tiến trình tâm linh mà người ta có thể tạm gọi là của một trí thức. Ông đã có hành vi kháng chiến đầu tiên tại Ba-lê, liền sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi những chiến xa cộng sản chiếm mất Sài Gòn. Lúc đó ông đang ở tại tòa Đại sứ Việt Nam, trong khi viên đại sứ đã không làm được gì ngoài việc phá hủy tất cả các tài liệu ở đó vì biết rằng tòa Đại sứ sẽ bị giao lại cho bọn cộng sản. Tôi nói ra điều này bởi vì khi Sài Gòn sụp đổ vào ngày 30 tháng 4, hàng trăm ngàn hồ sơ để lại, hoặc là do Việt Nam hoặc do người Mỹ, đã  rơi vào tay của cộng sản Bắc Việt.

Bá thì trong nhiều năm qua đã tụ hợp bạn bè lại và cùng tự hỏi có thể làm được gì. Và rồi ông ta quyết định không chỉ bàn cải nữa và nhất là ông không còn muốn nghe các người Việt Nam hải ngoại cứ nói và cứ nói mãi quá nhiều , tuy là rât có thiện chí nhưng lại không chịu làm gì cụ thể cả. Ông đã quyết định phải thực sự hoạt động ngay trên đất nước mình. Ông quyết định mình phải là một trong những kháng chiến quân đầu tiên tại Việt Nam, và ông đã thật sự làm như vậy, và ông đã ra đi.

Ông đã hoạt động sâu rộng tại Việt Nam. Bằng chứng cho thấy ông đã có những mạng lưới hỗ trợ và cuộc kháng chiến này thực sự hiện hữu đã được đưa ra bởi chính bọn cộng sản khi chúng xếp cả đống vũ khí gần Quốc hội củ ở Sài Gòn và cáo buộc đó là do Bá nhập lậu về. Dù sao thì sự thật là nguyên suốt trong hai năm trường, sự kiện ông đã đi đi về về giữa Việt Nam, Thái Lan và Cam-pu-chia cũng  đã chứng minh được sự thật là đã đang có một phong trào kháng chiến trong nước. Tại Việt Nam cũng như tại Pháp, kháng chiến có nghĩa là nói ít ít thôi chứ không phải là hoạt động tích cực ở ngoại quốc.

Đó quả là một quyết định đặc biệt. Bá biết rất rõ rằng có một sự khác biệt cực lớn giữa các chế độ độc tài hữu và tả khuynh. Đám sau thì không bao giờ tự sinh hũy. Chúng ta đã thấy nhiều chế độ độc tài lần lượt tự tan rã: các đại tá Hy Lạp, Tây Ban Nha của Franco, Bồ Đào Nha và hiện nay là toàn Châu Mỹ La Tinh … nhưng mãi cho tới ngày nay, chúng ta đã không bao giờ thấy một chế độ cộng sản, đã là cộng sản mà lại hết còn là cộng sản. Bá, cùng với nhiều người khác, những người hiện vẫn còn ở đó hay những người có hoạt động chung với ông, đã cùng quyết định đặt cuộc này.

Tôi nghĩ rằng sự kiện này quả là quá đặc biệt và tôi phải nói rằng, điều này là do một cái gì đó … tôi không biết phải nói thế nào  …, cái tự tin hay thậm chí gần như là cái tính  kiêu ngạo Việt Nam chăng? Người Việt Nam đã không hề đầu hàng. Tôi không biết sự tự tin này hay sự kiêu ngạo này là một ưu điểm hay một nhuợc điểm, nhưng dù sao, chúng vẫn có tính cách rất là bền bĩ, và tôi nghĩ rằng mọi người nên biết: họ đã không chấp nhận cộng sản, dù có lợi hay không cho tình trạng cân bằng quyền lợi chính trị trên thế giới. Đó là lý do tại sao chúng ta đã thành lập Ủy ban Trần Văn Bá …”

Oliver Todd, phát biểu được đăng lại trong Le Viêt-Nam Libre, số 93, Tháng 5 năm 1987, trang 3-4.

* Tựa đề là của Mémoires d’Indochine.

* Nhũng đoạn in ĐẬM là của người chuyển ngữ.

********

Trích từ “Témoignages de vigilance, d’amitié et de solidarité ~ Các bằng chứng về đề cao cảnh giác, về tình bạn và tình đoàn kết” phát biểu bởi Ủy ban Quốc tế Trần Văn Bá và Hiệp hội Quốc tế Nhân quyền ( Comité International Tran Van Ba et la Société Internationale pour les Droits de l’Homme  ISHR) nhân ngày 27 tháng 4 năm 1987 nhằm tổ chức một buổi hòa nhạc gây quỹ để giúp thuyền nhân và để bảo vệ các nhân quyền ở Việt Nam.