Mùa đông năm ấy tiếng dương cầm…

baotreonline.com

Tim Nguyễn

Post on January 13th, 2024

Post by Sơn râu 18 Mar 2024

Mới đây, trong lúc lang thang trên Youtube, tình cờ Tim Nguyễn được xem một đoạn phim ngắn nhan đề Warsaw 1939 với tiếng dương cầm tấu bản Nocturne của Chopin. Mở đầu là cảnh đường phố đông vui nhộn nhịp của thủ đô Warsaw – Balan. Tiếp ngay sau đó là cảnh đổ nát, trốn chạy xen lẫn lửa cháy, tuyết rơi. Có cả cuộc hạ sát tập thể từng người một bằng súng ngắn do sĩ quan Đức Quốc Xã thực hiện. Ôi, tiếng dương cầm vẫn vang lên trong đổ nát, bi thương. Rồi hình ảnh một căn nhà hoang vắng hiện lên với cảnh người nghệ sĩ dương cầm đi tìm từng hộp thức ăn dưới đôi mắt của viên sĩ quan Đức. Tất cả đã đưa Tim về lại với ca từ khúc hát Em ơi, Hà Nội Phố của Phú Quang:

Em ơi, Hà Nội phố

Ta còn em mùi hoàng lan

Ta còn em mùi hoa sữa

Con đường vắng rì rào cơn mưa nhỏ

Ai đó chờ ai tóc xõa vai mềm

Ta còn em cây bàng mồ côi mùa đông

Ta còn em nóc phố mồ côi mùa đông

Mảnh trăng mồ côi mùa đông

Mùa đông năm ấy. tiếng dương cầm trong ngôi nhà đổ

Phim The Pianist của đạo diễn Roman Polanski 

Vâng. Khởi đầu cho bài viết của mình về người nhạc sĩ piano của thành Warsaw, kẻ này phải mượn ca từ trong bài “Em Ơi, Hà Nội Phố” của nhạc sĩ Phú Quang để làm nổi bật một điều. Đó là âm nhạc. Ôi, mùa đông năm ấy / Tiếng dương cầm trong ngôi nhà đổ… Tiếng đàn dương cầm của nhà soạn nhạc, nhạc sĩ Wladyslaw Szpilman trong phim The Pianist của nhà đạo diễn đầy tài năng và tai tiếng – Roman Polanski. “The Pianist” từng đoạt 3 Oscar năm 2002 về  tài tử chính xuất sắc nhất (Adrien Brody trong vai W. Szpilman), đạo diễn xuất sắc nhất và kịch bản phim hay nhất.

Một lần nữa, trong không khí mùa đông lạnh giá, Nguyễn xin trở lại với bài viết ngày nào về The Pianist và chiến tranh và âm nhạc của loài người. Cuốn phim kể chuyện một gia đình ở Warszawa, Ba Lan, bị tan nát vì thảm họa Đức Quốc Xã ở những năm đầu của thập niên 40. Người nghệ sĩ dương cầm Szpilman đã đi qua tầng đầu địa ngục: Cha mẹ, anh chị em cùng với vô số người dân vô tội của xứ Ba Lan bị đánh đập hoặc bắn chết giữa lòng thành phố hoặc bị bức hại trong trại tập trung. Riêng Szpilman, nhờ may mắn, được đưa vào làm công việc khổ sai trong toán sản xuất rồi sau đó nhờ đôi vợ chồng nghệ sĩ Ba Lan cứu thoát. Cuốn phim đầy âm thanh và cuồng nộ với những hình ảnh thảm khốc khiến người xem bàng hoàng đau đớn, nhiều lúc tim thắt lại đến nghẹn thở. Riêng kẻ này đặc biệt xúc động với những sequences cuối cùng của cuốn phim, xúc động đến rưng rưng nước mắt. Đây là nét nhân bản tạo thành giá trị của tác phẩm. Lúc bấy giờ, cả thành phố Warszawa chìm trong đổ nát, hoang vắng. Szpilman chạy trốn từ ngôi nhà này sang ngôi nhà khác, đói khát và lạnh cóng cùng với những thương tích tưởng chừng có thể lấy đi mạng sống của anh bất cứ lúc nào. Anh phải đi sục sạo tìm chút thực phẩm còn sót lại để cầm hơi. Một hôm đang tìm cách đục một hộp đồ ăn, nhìn lên, Szpilman rụng rời thấy một viên sĩ quan Đức Quốc Xã đứng trước mặt mình. Viên sĩ quan hỏi anh làm gì ở đây và biết được Szpilman là nhà soạn nhạc và danh thủ dương cầm lừng danh của xứ Ba Lan. Là người có học và yêu âm nhạc, nghệ thuật, viên sĩ quan đưa Szpilman qua một phòng bên, chỉ chiếc dương cầm đầy bụi và những mảnh vỡ, bảo anh đánh đàn. Ngồi trước chiếc dương cầm như trước người yêu thất tán vừa tìm lại được, Szpilman xúc động nghẹn ngào. Rồi những âm thanh vang lên trong căn nhà đổ, vang lên như lửa reo, suối chảy trong khi ngoài trời bông tuyết bay trên gạch đá của những ngôi nhà mặt trăng. Có vậy sao, trong cảnh địa ngục a tỳ này, còn có được âm nhạc sao, nghĩa là còn có chút hạnh phúc và hy vọng. Viên sĩ quan của phía thù địch đứng lặng người nghe tiếng đàn của Szpilman vang lên thánh thót, có lúc tuôn chảy như đường chim bay, khi ầm ầm như giông tố đi qua bầu trời. Kể từ bữa đó, viên sĩ quan Đức đầy nhân ái tìm cách tiếp tế thực phẩm cho Szpilman, giúp anh sống dậy. Rồi Hồng quân Nga tiến vào giải phóng Ba Lan. Binh lính, sĩ quan Đức trở thành những kẻ bị truy đuổi.

Phim The Pianist của đạo diễn Roman Polanski

Viên sĩ quan Đức cùng với các chiến hữu của ông bị bắt nhốt vào một khu tập trung. Ông nhắn tin cho Szpilman biết. Trong những năm tháng sau đó, khi thành phố Warszawa và toàn thể Ba Lan được giải phóng, Szpilman cố công đi tìm viên sĩ quan đầy nhân ái đã cứu mạng sống của mình, và cứu âm nhạc của loài người, nhưng anh đã hoàn toàn thất vọng. Cuối cùng, những hàng chữ kết thúc tấn bi kịch có tiếng dương cầm cho biết viên sĩ quan, có tên là Hosenfield, đã chết trong trại tù Liên Xô.

Bạn thơ của tôi ơi,

Kết thúc phim buồn quá, phải không bạn? Ôi, mùa đông năm ấy tiếng dương cầm trong ngôi nhà đổ. Vâng ít ra, trong cảnh địa ngục ấy còn có tiếng dương cầm, và trong những giờ phút tuyệt vọng nhất, nghệ thuật cũng đã đem đến cho chúng ta sự ấm áp và cứu rỗi.

TN